Het bewegingsstelsel van onze huisdieren

Men onderscheidt dieren van planten door het feit zich zelfstandig kunnen verplaatsen en zich zo kunnen onttrekken aan veranderingen in hun bestaan uit een passief deel: de skeletbeenderen, een actief deel: de skeletspieren. Een rol bij het bewegen spelen tevens de bloedsomloop (bloedtoevoer), het ademhalingstelsel (zuurstof toevoer, kooldioxide-afvoer) en het zenuwstelsel (coördinatie).

Het beenderstelsel of het skelet

Het beenderstelsel wordt gevormd door verschillende botstukken die met elkaar zijn verbonden. Het geheel dat zo ontstaat noemen we het skelet.

Het skelet heeft verschillende functies:

• Steunen en vorm geven; Het skelet vormt de kapstok voor het lichaam; de rest van het lichaam is aan het skelet opgehangen en wordt erdoor op zijn plaatsgehouden. Beenweefsel is goed doorbloed en heeft een hoge stofwisseling. Er is een constante vervanging van oude beencellen voor nieuwe. Hierdoor kan het beenwefsel zich aanpassen aan de (mechanische) eisen die eraan worden gesteld.
• Beschermen; Belangrijke organen van het lichaam worden beshermd door botstukken van het skelet. Hart en longen worden beschermd door de borstkas, de hersenen door de schedel en het ruggenmerg door het wervelkanaal.
• Scheppen van de mogelijkheid tot bewegen; Het skelet vormt de aanhechingsplaats voor het spierstelsel en geeft het lichaam met behulp van de gewrichten de mogelijkheid de botstukken ten opzichte van elkaar te bewegen.
• Vormen van bloedcellen; verschillende botten bevatten rood beenmerg, waar de vorming van bloedcellen plaatsvindt.

Typen beenderen

Het skelet is opgebouwd ui verschillende typen botstukken. Alle botstukken zijn opgebouwd uit bot/ beenweefsel, dat bestaat uit vezels met daartussen kalkzouten. We onderscheiden compact (massief) beenweefsel of Compacta en sponsachtig beenweefsel of Spongiosa. dit laatste is opgebouwd uit beenbalkjes, zodat het lichter is en toch sterk.

De meeste botstukken van het skelet zijn pijpbeenderen. Pijpbeenderen hebben een karakterstieke bouw. Ze bestaan uit een lange schacht. Deze wordt gevormd door een soort buis die aan de buitenkant uit compact beenweefsel bestaat en aan de binnekant een holte bevat die gevuld is met beenmerg. Bij jonge dieren is dit rood beenmerg waarin de bloedcellen geproduceerd worden. bij volwassen dieren zien we het rode beenmerg vooral in de platte beenderen en de korte pijpbeenderen. De andere beenderen bevatten geel beenmerg dat voornamelijk bestaat uit vetweefsel. Aan het eind van de schacht zijn pijpbeenderen verdikt. Deze verdikking bestaat uit sponsachtig botweefsel. Het uiteinde van deze verdikkingen vormt de gewrichtsvlakken.

Het bot wordt omgeven door het beenvlies of periost (peri= omheen, os= bot). Dit speelt een belangrijke rol bij de groei en de voeding van de botstukken. voor de voeding heeft het bot speciale voedingsgaten, waardoor uit het beenvlies bloedvaten het bot binnendringen. Binnen het bot vormen deze bloedvaten kanaaltjes in de lengte- en dwarsrichting van het bot. In het beenvlies zitten veel gevoelszenuwen. Beschadiging of prikkeling van het beenvlies is dan ook erg pijnlijk. Dit merk je goed als je een klap krijgt tegen je schenen. dit is erg pijnlijk omdat aan de voorkant je scheenbeen vrijwel direct onder de huid ligt, onbeschermd door spieren. Het beenvlies wordt dan meteen geraakt en dat voel je.

Botgroei

De dikte- of breedtegroei van botstukken vindt plaats vanuit het beenvlies,bevinden. Deze vormen aan de buitenkant van het botweefsel een nieuwe laag botcellen , waardoor het bot in dikte toeneemt. De breedtegroei van botten kan tijdens het hele leven plaatsvinden. De lengtegroei vindt plaats vanuit de zogenaamde groeischijf. Dit is een kraakbeenschijf die zich op de overgang tussen de schacht en de verdikte uiteinden bevindt. Van hieruit worden botcellen afgezet, zodat het botstuk volgroeid is (een botstuk bij een volwassen dier zal dus geen groeischijf meer hebben).

Botten kunnen op verschillende manieren met elkaar verbonden zijn.

• De botten kunnen met elkaar vergroeid zijn. Een voorbeeld hiervan vormen de schedelbeenderen.
• De botten kunnen met bindweefsel of kraakbeen verbonden zijn. Bijvoorbeeld de bekkenbeenderen die bij mensen in het schaambeen samenkomen. Deze verbinding kan instabiel worden bij zwangere vrouwen onder invloed van hormonen. Van deze bekkeninstabiliteit kunnen mensen veel last hebben.
• De botten vormen samen een gewricht. Dit komt op veel plaatsen in het lichaam voor. Bij dieren is dit vaak net als bij mensen denk maar aan je schouder-, knie- of ellebooggewricht.

Gewrichten zijn altijd beweeglijk, maar de mate van beweeglijkheid verschilt per gewricht. Een gewricht bestaat uit twee of meer uiteinden van botstukken, waartussen zich een dunne spleet bevindt. Deze gewrichtspleet is gevuld met een speciaal, vettig smeermiddel; de gewrichtsvloeistof of synovia. Om het gewricht stabiliteit te geven, worden de botstukken bij elkaar gehouden door het gewrichtskapsel met hierin de gewrichtsbanden. Deze bestaan uit sterke, trekvaste bindweefselvezels.

De uiteinden van de botstukken vormen de gewrichtsvlakken, die bekleed zijn met een sterke, gladde laag kreekbeen. Wanneer deze gewrichtsvlakken niet goed op elkaar passen, zien we hulpstructuren van kraakbeen om ze passend te maken. Deze kunnen bovendien een rol spelen in de schokdemping in het gewricht. We vinden deze hulpconstructies in het kniegewricht; de meniscus, en tussen de ruggenwervels; de tussenwervelschijf. Bij sterke belasting van deze structuren krijg je allerlei problemen. © 2007 - 2009 Yasmijn, gepubliceerd in Huisdieren (Dier en Natuur) op 30-09-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Yasmijn is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• EHBO-doos voor dieren: Wat moet er in de EHBO-doos voor dieren? Er bestaat geen standaard inhoud, maar in dit artikel geef ik u lijst met artikelen die in ieder geval in uw ehbo-doos voor uw dieren zou moete…
• Depressieve huisdieren aan de Prozac: Het blijkt dat huisdieren zoals honden en katten steeds vaker, net als mensen, Prozac voorgeschreven krijgen tegen depressiviteit
• Dierenarts, arts voor dieren: Een dierenarts is een arts die gewonde of zieke dieren behandeld. Voor de opleiding is een VWO-diploma een vereiste. Daarna kan op de universiteit de opleiding diergeneeskunde w…
• Deelgebieden Biologie: Biologie is de leer van levende wezens, levensvormen en levensverschijnselen. Biologie kent vele deelgebieden en indelingen zoals op niveau, taxonomisch, processen of ecologische indel…
• Kansarme katten: Sommige dieren tonen we dat we van ze houden door ze op te eten, andere dieren tonen we onze liefde door ze in huis te nemen. Let wel: nemen. Over die dieren die wij nemen, ook wel huisdiere…