Werelderfgoedlijst van UNESCO en Nederland

De Waddenzee is geplaatst op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De Nederlandse minister Gerda Verburg van Landbouw en Natuur besloot in januari 2009 samen met haar Duitse collega Sigmar Gabriel om de in beide landen gelegen Waddenzee voor te dragen voor de prestigieuze lijst. Deze voordracht werd op 26 juni 2009 gehonoreerd. Op de Werelderfgoedlijst staan 881 objecten en gebieden die belangrijk zijn voor het culturele en natuurlijke erfgoed in de wereld.

De Waddenzee

Het Werelderfgoed Comité van de UNESCO heeft met de plaatsing van de Waddenzee op de Werelderfgoedlijst onderstreept "dat de Waddenzee beschikt over bijzondere, universele waarden als 'onvervangbaar' en 'uniek' waardoor de Waddenzee als eigendom van de hele wereld mag worden beschouwd. De Waddenzee is wereldwijd gezien het grootste natuurlijke systeem van zand- en slikplaten en laaggelegen, beschermende eilanden." Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft ter viering van de opname in de lijst een website gelanceerd.

De Waddenzee is volgens UNESCO uniek op basis van drie criteria:

1. Vanwege veel verschillende soorten leefomgevingen. Ruim 10.000 soorten land- en waterdieren hebben van de Waddenzee hun leefgebied gemaakt. Daarnaast strijken er jaarlijks zo'n 10 tot 12 miljoen vogels uit alle windstreken neer in het Waddengebied wanneer ze op doorreis zijn.
2. Dieren, natuur en planten weten zich continu aan te passen aan de wisselende landschappen, die het gevolg zijn van het in elkaar overgaan van zoet en zout water.
3. De Waddenzee is ook het resultaat van een uniek hoofdstuk in de geschiedenis van de aarde. Zie ook het artikel "Waddeneilanden en Waddenzee".

Nederland en de Werelderfgoedlijst

Naast de Waddenzee, die dus met Duitsland wordt gedeeld, heeft Nederland (inclusief de Nederlandse Antillen) nog zeven andere objecten en landschappen op de Werelderfgoedlijst staan:

1. De molens rondom Kinderdijk-Elshout in Zuid-Holland (opgenomen in 1997). Het gebied symboliseert volgens de UNESCO de Nederlandse technologie om met water om te gaan: administratieve gebouwen, dijken, pompstations, reservoirs en een serie van uitstekend onderhouden molens. Dit laatste stond trouwens ter discussie. In 2008 bleek dat veel molens met achterstallig onderhoud kampten. Een toegekende subsidie van het ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap moet dit in 2010 verholpen hebben. Kinderdijk is een bekende toeristische trekpleister voor Nederland.
2. 
   De Stelling van Amsterdam (opgenomen in 1996), de 135 kilometer lange verdedigingslinie rond Amsterdam. Deze uit 45 forten bestaande linie is de enige in de wereld die werkte op basis van het controleren van het waterpeil. De Stelling van Amsterdam werd gebouwd tussen 1883 en 1920. Helaas werd het principe snel achterhaald door de opkomst van het jachtvliegtuig.
3. Droogmakerij de Beemster, in de Noordhollandse Beemsterpolder (opgenomen in 1999). Deze polder dateert van de vroeg zeventiende eeuw en was het eerste gebied dat in Nederland werd drooggelegd. Het gebied is ingedeeld volgens klassieke principes en de Renaissance. Met andere woorden het beschikt over een geordend stelsel van akkers, dijken, dorpen, kanalen en wegen.
4. Het historische gebied, de binnenstad en de haven van Willemstad (Nederlandse Antillen) staan sinds 1997 op de Werelderfgoedlijst. In 1634 vestigde Nederland een handelsmissie op Curaçao. Willemstad kent een unieke mix van Nederlandse, Portugese en Spaanse koloniale invloeden.
5. Ir. D.F. Woudgemaal (opgenomen in 1998), gelegen in het Friese Lemmer. Dit gemaal is het grootste stoomgedreven pompstation ooit gebouwd in de wereld en is nog steeds in gebruik.
6. Rietveld Schröder Huis in Utrecht (opgenomen in 2000). Het huis is in 1924 gebouwd volgens een ontwerp van architect Gerrit Thomas Rietveld, in opdracht van Truus Schröder-Schräder. Het staat symbool voor de Moderne Beweging in de Nederlandse architectuur rond 1920. Rietveld ontwierp het huis volgens de idealen van De Stijl groep.
7. 
   Schokland en omgeving (opgenomen in 1995). Schokland was oorspronkelijk een schiereiland in de Noordoostpoler. In de vijftiende eeuw werd Schokland een eiland door natuurlijke invloeden. Daarna werd het weer bewoond en zo ontstond er een eigen cultuur in oorspronkelijk drie dorpen: Emmeloord, Middelbuurt en Zuidert. Vanwege heftige stormen en landafslag werd het eiland alsmaar kleiner en moest het uiteindelijk in 1859 worden geëvacueerd. In 1942 werd het gebied drooggelegd en sindsdien maakt het deel uit van de Noordoostpolder in de provincie Flevoland. Voor de UNESCO symboliseert het gebied het gevecht van Nederland tegen water.

Werelderfgoedlijst en verplichtingen

De Werelderfgoedlijst is in 1972 in het leven geroepen door de Verenigde Naties. Ruim 180 landen hebben dit verdrag ondertekend. Opname in de Werelderfgoedlijst schept in ieder geval de verplichting om het erfgoed voor de wereld en voor toekomstige generaties bewaard te houden. Het kan dus voorkomen dat bij verzaking van die plicht een bepaald object of landschap van de Werelderfgoedlijst wordt verwijderd. Daarvoor kent UNESCO een zogenaamde "List in Danger." Landen krijgen de kans om de zaak aan te pakken, anders volgt verwijdering. Dit komt niet vaak voor.

Het overkwam echter wel Duitsland, vrijwel tegelijkertijd met de opname van de Waddenzee in de lijst. Vanwege de bouw van een moderne brug verdween de Elbe Vallei bij Dresden in 2009 van de lijst, hoewel dit landschap er pas sinds 2004 op stond. De bouwputten in Amsterdam zijn bijvoorbeeld ook een reden dat de grachtengordel, door velen beschouwd als uniek, voorlopig weinig kans maakt om op de Werelderfgoedlijst te komen.