InfoNu.nl > Dier en Natuur > Diversen > Domesticatie van de geit

Domesticatie van de geit

Domesticatie van de geit Geiten worden al vele duizenden jaren gedomesticeerd door de mens. De geit is een kuddedier dat bovendien vredelievend en nieuwsgierig is, waardoor het ervoor gezorgd heeft dat de geit graag tijd bij de mens doorbracht en het prima vond dat de mens hem in gevangenschap hield en voor het dier zorgde. Maar wanneer en hoe zijn de geiten precies gedomesticeerd, om welke reden begonnen mensen de geiten te houden en in welke regio’s kwamen en komen de geiten allemaal voor?

Inhoud


Wat is domesticatie?

Domesticatie is een erg moeilijk begrip, en er valt nauwelijks een goede definitie van te geven. Dit komt namelijk omdat voor elke plantensoort en elke diersoort een aparte domesticatie is geweest, en de processen die hiertoe hebben geleid allemaal anders zijn gelopen. Toch is het mogelijk om een beknopte definitie van de term domesticatie te geven, om aan te duiden wat het begrip ongeveer betekent:

Domesticatie is het proces waarmee de mens dieren en planten d.m.v. selectie en fokken zodanig van eigenschappen verandert dat deze dieren en planten steeds meer aangepast raken aan het leven dicht bij en in dienst van de mens.

Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Domesticatie

Domesticatie van de geit

Uit bovenstaande definitie van domesticatie, kunnen we vaststellen dat de mens ooit een keer een paar geiten heeft gevangen, de dieren begon te voeden en de dieren gebruikte als leverancier van melk en vlees, en daarnaast deed de geit ook dienst als lastdier om spullen te vervoeren. Door te selecteren welke geiten het beste voldeden aan één of meerdere ‘functie-eisen’, ging men gericht fokken en ontstonden er gedurende enkele duizenden jaren diverse geitenrassen. Deze geitenrassen voldeden steeds meer aan de wensen en eisen die de mens aan de dieren stelden. Je zou kunnen zeggen dat de geiten zich, met behulp van de mens, hebben gespecialiseerd in het geven van melk, het dragen van zware lasten of het kweken van heerlijk vlees dat de mens kan eten als het dier geslacht is.

Ganj Dareh is een dorp dat vroeger gebouwd was in West-Iran. Het dorp was opgebouwd uit gedroogde stenen en bestond tussen 8.000 en 6.000 voor Christus. In dit dorp is een ‘begraafplaats’ gevonden met ruim 5.000 botten van geiten die door de mens zijn gedood. Typerend is dat het hier vooral ging om botten van jonge, mannelijke geiten. Dit is alleen mogelijk wanneer er sprake is van gedomesticeerde dieren. De overblijfselen van geiten in Ganj Dareh zijn één van de oudste, zekere sporen van domesticatie van de geit.

De reden dat er sprake is van domesticatie, enkel door de vondst van (overwegend) overblijfselen van mannelijke geiten (bokken), kan als volgt verklaard worden. In het wild leven geiten in kuddes, geleid door één tot twee bokken. De rest van de kudde bestaat uit vrouwelijke geiten en jongen (lammeren). Wanneer de geiten vanuit het wild gedood werden voor consumptie, zou men redelijkerwijs kunnen verwachten dat de gevonden overblijfselen voornamelijk uit jonge geitjes en vrouwelijke geiten bestonden. De kuddes bestonden namelijk voor het overgrote deel (zo'n 80 - 90 procent) uit vrouwelijke dieren. Wanneer er haast enkel overblijfselen van bokken gevonden zijn, is het erg aannemelijk dat het hierbij gaat om gedomesticeerde dieren, daar mannelijke dieren vaak overbodig waren en geslacht werden voor het vlees. Vrouwelijke geiten werden gehouden om voor nageslacht en melk te zorgen.

De geit: het eerst gedomesticeerde landbouwdier

Hoogstwaarschijnlijk is de geit de tweede gedomesticeerde diersoort, direct na de wolf. De wolf transformeerde in de hond, terwijl de geit gewoon de geit bleef.

De geit wordt gezien als een typisch landbouwhuisdier dat gebruikt wordt voor melk en vlees, maar ook als lastdier. Hoogstwaarschijnlijk stamt de hedendaagse landbouwgeit af van de wilde geit (ook wel bezoargeit genoemd), die in West-Iran, Libanon, Syrië, Turkije, Armenië, Georgië, Iran, Rusland, Afghanistan en Azerbeidzjan voorkwam. Naar alle waarschijnlijkheid werden de eerste geiten rond 8.500 voor Christus gedomesticeerd, in de regio Zuidoost-Anatolië in Turkije.

Tamme geiten werden na de domesticatie kleiner dan de wilde voorouders. De horens van de gedomesticeerde geiten stonden ook niet meer naar voren gericht als een wapen, maar werden in de loop der tijd krom en groeiden meer naar achteren. Op die manier had de mens minder last van de horens. Het is aannemelijk dat er steeds meer geiten met gebogen, naar achter groeiende horens kwamen, omdat de mens het liefst met deze dieren fokte. Op die manier werden de eigenschappen doorgegeven aan de generaties die volgden.

Kuddedieren

De reden dat geiten al zo redelijk vroeg gedomesticeerd konden worden, is omdat geiten typische kuddedieren zijn. Het kuddedier-zijn heeft bij alle vroeg-gedomesticeerde diersoorten een belangrijke rol gespeeld, daar kuddedieren over het algemeen makkelijker gedomesticeerd konden worden. Alle kuddes hebben een leider, en de mens kon door het domesticeren de rol van leider op zich nemen.

Barre omstandigheden

Geiten staan bekend om hun sobere leven: ze kunnen overleven onder zeer barre omstandigheden. De dieren zijn aangepast aan bergachtige landschappen waar weinig voedsel te vinden is en waar er weinig voedingsstoffen in het voedsel aanwezig zijn. Ook zijn geiten ware meesters in het klimmen: ze kunnen zelfs beter overleven in bergachtige gebieden dan in vlakke, platte streken.

Sober bestaan

Zeker vroeger hadden veel boeren weinig geld om hun dieren te onderhouden. Mensen die zich geen koeien konden veroorloven, namen al snel twee of meer geiten als. Zelfs tot na de Tweede Wereldoorlog werd de geit in Nederland ook wel de ‘koe van de arme man’ genoemd. En nog steeds komt het veelvuldig voor dat mensen geiten houden, omdat deze makkelijker en goedkoper in onderhoud zijn. Dit zie je vooral terug in ontwikkelingslanden in Afrika en Zuid-Amerika.

Geiten kunnen overleven op redelijk weinig voedsel dat door andere dieren niet gegeten wordt. Bovendien zijn ze kleiner dan bijvoorbeeld koeien, en wordt hun mest ook gebruikt als brandstof. Botten, zenuwen en wol – afkomstig van de geit – worden in veel landen nog gebruikt als werktuig of gebruikt om kleding mee te maken.

Aanpassingsvermogen

Door de domesticatie hebben de geiten zich ook goed weten aan te passen aan andere soorten terrein: de meeste geiten kunnen nu ook goed overleven in de laaglanden, en Nubische geiten zijn zelfs in staat om temperaturen hoger van 50 graden Celsius te trotseren. Ook kunnen geiten veel besmettelijke ziektes weerstaan.

Qua voeding zijn geiten niet zo selectief. Zo kunnen ze al overleven op boomschors en onkruid.

Wat leveren geiten?

Geiten zijn prima leveranciers voor de mens. Zo leveren geiten al vanaf het begin van de domesticatie rijke en voedzame melk, kaas, boter, vlees, huiden en wol. Ook worden de bokken vaak als lastdier gebruikt: dit wordt vooral in afgelegen gebieden gezien waar de mens nog rondtrekt.
© 2017 Infodebster, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geitenrassen: Girgentana, Golden Guernsey en Kempense geitGeitenrassen: Girgentana, Golden Guernsey en Kempense geitWereldwijd zijn er tientallen erkende geitenrassen te vinden. Elk geitenras verschilt qua geschiedenis, uiterlijke kenme…
Geitenras: Belgische hertegeit en Vlaamse geitGeitenras: Belgische hertegeit en Vlaamse geitVerspreid over de wereld zijn er ongeveer 200 geitenrassen, waaronder de Belgische hertegeit en de Vlaamse geit. De Belg…
Geitenrassen: onbekende geitenrassenGeitenrassen: onbekende geitenrassenEr zijn vele geitenrassen op de wereld met allemaal een ander uiterlijk en andere karaktereigenschappen. Een groot deel…
Geitenrassen: boergeit, bonte Duitse edelgeit en bonte geitGeitenrassen: boergeit, bonte Duitse edelgeit en bonte geitDe Afrikaanse boergeit, de bonte Duitse edelgeit en de Nederlandse bonte geit zijn schitterende geitenrassen, met een in…
Geitenras: Saanengeit, Tauernschecke geit en Wallische geitGeitenras: Saanengeit, Tauernschecke geit en Wallische geitGeitenrassen zijn te vinden in verschillende maten, kleuren en karakters. Een aantal van deze geitenrassen zijn de Saane…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Ubinihilnihil0 / Pixabay
  • Boek: Geiten. Auteur: Hans L. Schippers. ISBN: 978-90-8740-004-0
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Geit
  • http://www.hoftervlieringhe.be/ebooks/geschiedenis_en_herkomst_van_de_geit.pdf
  • http://www.levendehave.nl/magazine/domesticatie-van-de-geit
  • https://marcvermeersch.wordpress.com/2011/03/16/de-domesticatie-van-wilde-dieren-5-de-geit/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Domesticatie

Reageer op het artikel "Domesticatie van de geit"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Infodebster
Laatste update: 03-02-2017
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!