InfoNu.nl > Dier en Natuur > Diversen > Melanisme: zwarte zeehond - zwarte panter - zwart schaap

Melanisme: zwarte zeehond - zwarte panter - zwart schaap

Melanisme: zwarte zeehond - zwarte panter - zwart schaap Het zwarte schaap in de familie is lang niet altijd echt zwart, maar het kan voorkomen dat in een kudde uit het niets een zwart lam wordt geboren die uitgroeit tot een zwart schaap. Dat is dan de Kroesebetje van de kudde, een schaap dat in uiterlijk anders is dan zijn familieleden. Is hij helemaal zwart, dan is het een melanistisch schaap, een dier met melanisme, dat het omgekeerde is van albinisme. Het komt bij vele diersoorten voor en er zijn foto’s van een zwarte vos, ree, pinguïn, salamander, slang, luipaard en zeehond bekend. Zij hebben één ding gemeen: ze zijn zo zwart als de nacht.

Zeehondencrèche Pieterburen

Happy / Bron: Zeehondencentrum PieterburenHappy / Bron: Zeehondencentrum Pieterburen

Zwarte dieren door teveel pigment


Melanisme en albinisme

Melanine is een pigment en zwarte dieren die bij hun soortgenoten opvallen om hun kleur hebben een overmaat aan dat melanine. Waar bij albino’s pigment ontbreekt hebben dieren met melanisme daar juist veel van waardoor hun vacht of vel zwart kleurt. Het meest bekende melanistische dier is wel de zwarte panter, die eigenlijk niet anders is dan een gewoon luipaard met melanisme. Dieren met melanisme zijn zeldzaam en elke natuurfotograaf hoopt zo’n zeldzaamheid voor de lens te krijgen. Vooral dat ene zwarte dier te midden van zijn lichte soortgenoten is een iconisch beeld: het overdrachtelijk zwarte schaap in de kudde.

Dieren en melanisme

Melanisme komt nogal eens voor bij dieren. Je ziet het bij allerlei diersoorten, of het nu een tijger, eekhoorn, pinguïn, vleermuis, salamander is of een kikker, ree, konijn, slang, vos of zeehond. Een dier kan zwarter zijn dan zijn soortgenoten en een dier kan geheel zwart zijn door het melanisme. Bij een ree is dan zelfs de witte spiegel zwart.

Nadeel en oordeel

Albino’s zijn in een kudde in het nadeel, ze vallen eerder ten prooi aan roofdieren. Dieren met melanisme vallen bij daglicht ook meer op in hun kudde, maar toch minder dan albino’s. Albinodieren zie je daarom heel weinig in de vrije natuur. Voordat ze gezien en op de foto gezet kunnen worden zijn ze al prooidier en voedsel voor een ander dier geworden. Zwarte dieren hebben met hun afwijking een grotere kans op overleven. Een voordeel is dat ze beter warmte op kunnen nemen en dat is voor een kikker in koudere streken bijvoorbeeld wel fijn. Voor een zwarte kikker in een warme streek is het juist weer een nadeel; hij moet uitkijken voor oververhitting.

Opvallen

Een vlinder in de mijnenstreek in Engeland vond in melanisme een manier die hem hielp bij het overleven. Het was in de jaren 60 van de twintigste eeuw dat er bepaalde vlinders werden gevonden die een peper-en-zout kleur hadden, terwijl in andere steden deze soort, de berkenspanner, alleen voorkwam in zwarte variant. Het bleek een opvallend verschijnsel van melanisme te zijn die was geïntegreerd in de overlevingsstrategie van de soort. In de zwarte omgeving valt de zwarte vlinder minder op en daardoor maakt hij meer kans zijn levenscyclus af te maken. Van katachtigen is bekend dat de zwarte exemplaren het meest voorkomen in dat deel van hun leefgebied dat dichtbegroeid, vochtig en warm is. Hoe meer van die drie elementen samenkomen hoe meer melanistische dieren er te vinden zijn. Hoe dat komt is nog niet bekend.

Zwarte zeehondenpup / Bron: Zeehondencentrum PieterburenZwarte zeehondenpup / Bron: Zeehondencentrum Pieterburen

Zilvervos

Bij vossen is de zwarte kleur erg bijzonder. Het wordt mooi gevonden door mensen die vossenbontjes om hun nek willen. Het wordt in de modebranche zilvervos genoemd. De zwarte vossen worden om hun melanistische eigenschap ook wel gefokt vanwege dat bont.

Zon op de vacht

Een dier met melanisme lijkt zwart maar is het niet. Zodra de zon op de vacht schijnt zie je nog de structuren van het vachtpatroon zoals dat ook bij zijn soortgenoten te zien is. Zet een zwarte panter in de zon en je ziet de rozetten in de vacht van een luipaard.
Bij katachtige dieren komt melanisme veel voor. De vlekken, rozetten of strepen zijn als het ware in elkaar overgelopen en vormen een bijna egaal zwarte vacht. Hoe meer melanine, hoe dikker de originele tekening van de vacht en hoe zwarter het dier eruit ziet. In theorie kan de tekening helemaal vollopen met melanine en dan is de panter echt helemaal zwart. In de praktijk is er bijna altijd nog een tekening te zien. Zwarte katachtigen vormen niet een eigen soort maar zijn een variant op een bestaande soort. De koningscheetah, een cheetah met zwarte strepen op de rug in plaats van stippen, is ook geen ondersoort maar een cheeta met een vachtvariant. Hij is doorgaans geboren in een nest met cheetahs met gewone ronde vlekken.

Andere kleuren

Naast melanisme en albinisme zijn er meer kleurvarianten in diervachten. Soms neigen de vachten naar een soort roze, een kleur die bij de leeuw bijvoorbeeld strawberry wordt genoemd. Er lopen ook cheetahs rond met bruine stippen in plaats van de bekende zwarte. In de dierenwereld is verschillend uiterlijk binnen dezelfde soort mogelijk, het is zeldzaam maar het bestaat.

Zwarte pup op de bank bij Ameland / Bron: RijkeWaddenzee / TwitterZwarte pup op de bank bij Ameland / Bron: RijkeWaddenzee / Twitter

Zeehond

Op 23 januari 2015 kwam er in de zeehondencrèche van Pieterburen een zwarte zeehondenpup binnen. Het blijkt om een diertje met melanisme te gaan, zijn vacht is volledig zwart. Het diertje is door vissers gevangen en overhandigd aan de zeehondencrèche. De pup, een jong van een gewone zeehond, was gewond.

Sinds in Pieterburen zeehonden worden opgevangen (1987) is het nog maar zeven keer eerder gebeurd dat er een dier met melanisme binnenkwam.

30 maart 2015
Zeehondencrèche Pieterburen maakt bekend dat de zwarte zeehond, die Happy gedoopt is, op 18 april 2015 middenin de Waddenzee wordt vrijgelaten. Hij is onderzocht en gezond bevonden.

14 januari 2016
Ongeveer een jaar nadat Happy werd ontdekt en opgevangen in Pieterburen, werd er weer een zwarte zeehondenpup gesignaleerd. Ditmaal op de zandbank tussen Terschelling en Ameland. Dat is een vetrouwd plekje voor zeehonden en naast een grijze pup lag op 14
Bron: Tweet SBBBron: Tweet SBB
januari een pikzwarte. Het dier verkeerde in blakende gezondheid en had derhalve geen opvang in een crèche nodig.

20 januari 2017
Opnieuw heeft Zeehondencentrum Pieterburen een zwarte zeehond in huis. Het was een verweesde pup die werd opgevangen na de winterstorm. Na het ruien van de babyvacht kwam er een pikzwarte zeehond tevoorschijn. Het zeehondje heeft melanisme. Het Zeehondencentrum start een genetisch onderzoek in samenwerking met Rijksuniversiteit Groningen.

14 februari 2017
Op Ameland wordt een zwart ree gespot. Het dier ziet er gezond uit en is van top tot teen zwart, ook de spiegel. Als hij nakomelingen krijgt dan zullen die waarschijnlijk weer gewoon bruin zijn, want het zwart is niet dominant.

Zwarte zeehond

Legenda
A. Zeehondencèche Pieterburen
B. Zandplaat, 14-1-2016

Lees verder

© 2015 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De tegenpool van albinisme: melanismeDe tegenpool van albinisme: melanismeVan albinisme heeft iedereen wel eens gehoord. Dieren met albinisme hebben een witte vacht of witte veren en hebben rode…
De Zwarte PanterDe zwarte panter is een machtig roofdier en is een van de meest agressieve dieren in de wereld. Ook zijn er nogal wat ve…
Zeldzame oogkleuren bij de mensZeldzame oogkleuren bij de mensOnze ogen zijn misschien wel het mooiste deel van ons lichaam en komen voor in de meest aantrekkelijke kleuren welke kun…
Aandoening: AlbinismeWie aan albinisme en albino's denkt zal waarschijnlijk vooral iemand voor ogen krijgen met een witte huid, wit haar en r…
Albinisme, oorzaak en gevolgAlbinisme, oorzaak en gevolgBij 1 op de 20.000 mensen komt albinisme voor. In Nederland leven naar schatting ruim 850 albino's. In Oost-Afrika leven…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Zeehondencentrum Pieterburen
  • Zeehondencrèche Pieterburen
  • http://www.encyclo.nl/begrip/Melanisme geraadpleegd op 24 januari 2015
  • http://www.grenswetenschap.nl/permalink.asp?i=9446 veraadpleegd op 24 januari 2015
  • http://vroegevogels.vara.nl/Natuurweetje.320.0.html?tx_ttnews%5Btt_news%5D=370627&cHash=f73f247bc91fee86952ecd952a1784b0 geraadpleegd op 24 januari 2015
  • http://andredonker.nl/melanisme-fraaie-speling-der-natuur/ geraadpleegd op 24 januari 2015
  • http://www.stichtingspots.nl/index.php?page=2459 graadpleegd op 24 januari 2014
  • http://www.stichtingspots.nl/index.php?page=182 geraadpleegd op 24 januari 2015
  • Afbeelding bron 1: Zeehondencentrum Pieterburen
  • Afbeelding bron 2: Zeehondencentrum Pieterburen
  • Afbeelding bron 3: RijkeWaddenzee / Twitter
  • Afbeelding bron 4: Tweet SBB

Reageer op het artikel "Melanisme: zwarte zeehond - zwarte panter - zwart schaap"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 14-02-2017
Gepubliceerd: 24-01-2015
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Diversen
Special: Dieren
Bronnen en referenties: 12
Schrijf mee!