Het Vogelbekdier of snaveldier

Een van de uniekste dieren uit de dierenwereld is ongetwijfeld het Vogelbekdier of het snaveldier. Het is zo een van die beestjes waarvan men denkt dat ze samengesteld zijn uit verschillende diersoorten. Hij lijkt op een samenraapsel van elementen en, net die look geeft hem dat uiterlijk waar ik voor zwicht. Noem het sexy lelijk. Het is een ideaal dier om karikaturen van te tekenen, geen wonder dat hij geliefd is in de tekenfilmwereld. We spitten hem even uit.

Familie

Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Platypoda (Vogelbekdieren)
Familie: Ornithorhynchidae (Echte vogelbekdieren)
Geslacht: Ornithorhynchus

Monotremen

• Het vogelbekdier behoort samen met miereneters tot de monotremen.
• Het woord monotreem komt voort uit het Grieks en betekent één gat. Vogelbekdieren en miereneters hebben namelijk maar één uitgang die meerdere functies heeft: paren, eieren leggen en uitwerpselen werpen.
• Monotremen komen in het wild en van nature enkel en alleen in Australië voor.
• Monotremen zijn de meest primitieve zoogdieren.

Het vogelbekdier(ornythorychus) is het enige lid van de orde Platypoda.

• Valt onder de groep van de Monotremata
• Lengte: 60 - 82 cm.
• Gewicht: 1 - 2,5 kg.
• Wordt tot 17 jaar oud.
• Ze zijn ongeveer vijftig tot zestig centimeter lang van neuspuntje tot staartpunt.
• Kan zijn eigen lichaamsgewicht eten.

Wat maakt dit beestje nu zo uniek?

• Vogelbekdieren zogen hun jongen hoewel ze wel eieren leggen en niet levend baren zoals alle andere zoogdieren. Net daarom is er speciaal voor hen een aparte ondersectorioale familieorde, de Platypoda ontworpen.
• Hij heeft een platte brede eendachtige flexibele leerachtige snavel die aan een eend doet denken. Deze snavel is leerachtig en enorm gevoelig
• Hij zoekt zijn voedsel op de bodem van de rivier, omwoelgewijs als een eend.
• De staart van een bever zij het kleiner.
• Zijn lijf dat ook meer aan een goed uit de kluiten gewassen mol doet denken.
• Een waterdichte pelsvacht die veel weg heeft van die van een mol.
• een platte, brede staart die aan bever doet denken.
• zwemvliezen tussen zijn tenen.
• Korte sterke poten.
• klauwachtige tenen.
• Deze diertjes hebben geen buitenoog. De ogen en oortjes van het vogelbekdier liggen diep in de kop. Zij worden tijdens het zwemmen zelfs door huidplooien overdekt, wat wil zegen dat tijdens de jacht, dit dier volledig op zijn ultra gevoelige, leerachtige brede snavel is aangewezen.
  

[L] [/L]De oren , ogen en lippen liggen op eenzelfde gleuf/groef. En van zodra hij onder water duikt slaat die groef dicht en is het dier blind.

• Dit diertje heeft een hol spoor aan zijn enkel die gif bevat (maar niet dodelijk is voor de mens, men kan er wel erg ziek van worden)
• Zijn huidoppervlak bestaat uit een dikharig "duikpak" dat hem tijdens het bodemwroeten in de de koude rivieren in Queensland (Australië) warm houdt.

Speciale eigenheidjes

• De voorpoten van een vogelbekdier dienen als stevige peddels.
• Zijn achterste poten dienen als stuur.
• Zijn dikke staart gebruikt hij als een soort roer.
• In zijn dikke staart worden ook zijn vetreserves opgeslagen.
• Tussen de tenen heeft hij zwemvliezen die hij op land kan intrekken.
• De korte fluwelige en waterdichte vacht is een beetje te vergelijken met die van een mol.
• Heeft geen tepels maar een soort gleuven waar de melk uitloopt. De kleintjes zabberen dus als het ware aan de pels ter hoogte van deze gleuven, om zich te voeden.

Enig in zijn soort, Vis noch vlees

• Het vogelbekdier is een van de opmerkelijkste zoogdieren die er bestaan, omdat hij nog een opvallend aantal kenmerken deelt met zowel vogels en reptielen.
• Waarom hij dan toch tot de zoogdieren gerekend wordt, in die mate zelfs dat er speciaal voor hem een nieuwe familie aangesneden is in de klasse specificaties is omdat, niettegenstaande het dier eieren legt, het na het broeden de jongen zoogt met melk uit gespecialiseerde melkklieren die geen tepels zijn. De melk komt als het ware uit enkel poriën.
• Het vogelbekdier is niet verwant aan vogels, buiten het enige gelijksoortige kenmerk van eieren leggen.
• De Vogelbekdieren worden aanzien als het primitiefste zoogdier dat er voor staat, on te herinneren hoe zoogdieren en vogels geleidelijk aan met de tijd zijn geëvolueerd uit reptielen.

De Thomasjes onder ons

Sommige mensen twijfelen nog steeds of dit geweldige diertje nu onder de vissen of de zoogdieren valt.

• 1. Sommigen noemen het een rare vis, daar hij meer dan de helft van zijn leven onder water vertoeft.
• 2. Anderen noemen het een landdier omdat hij tioch haast de helft van zijn leven op land doorbrengt.
• 3. Nog anderen noemen het een vogel omdat hij eieren legt en zwemvliezen heeft. Zoals ik al zij, zelfs de specialisten komen en niet uit.

Typische kenmerken

• Zijn lichaam is duidelijk aangepast aan leven in koud water.
• Wanneer hij op vaste grond komt kan hij zijn zwemvliezen intrekken zodat hij zijn klauwen voor graafperikelen kan aanwenden.
• Wanneer vogelbekdieren op het vaste land lopen, lopen ze enigszins wijdbeens en waggelend, wat mij meteen doet denken aan een pinguïngangetje maar dan op vier poten,
• De mannetjes hebben bij beide achterpoten een aantal stekels, die met een gifklier in de achterpoot verbonden zijn. Deze stekels dienen als afweermechanisme wanneer ze aangevallen worden dor predators of vechtersbazen van hun eigen soort.

Weetjes

• Vogelbekdieren leven solitair buiten de paartijd.
• Ze zijn erg territoriaal ingesteld.
• Tussen hun ochtend en avond jachtpartij houden ze zich meestal schuil in hun holen.
• Ze jagen liefst in de net na schemerdonker.
• Ze kunnen ongeveer zeventien jaar oud worden.
• De achterpoot stekel met gifklier wordt nooit ingezet als dodelijk wapen, meer preventief.
• Men noemt het vogelbekdier een levend fossiel genoemd omdat er bewijzen zijn dat dit dier de laatste 15 miljoen jaar bijnan niets meer is geëvolueerd.
• Het vogelbekdiergif is voor de mens niet dodelijk maar veroorzaakt helse en chronische pijnen.
• Dit is een dier met een uitermate grote honger, hij per nacht ongeveer 1 kilo voedsel. Wat enorm is al je bedenkt dat het beestje amper een dikke kilo weegt. Probeer jij maar eens je eigen lichaamsgewicht in een maaltijd naar binnen te spelen, pfieuw.
• In de 18de eeuw was de marktwaarde van een snaveldier belangrijker geworden dan de publieke interesse in het zeldzaamheid van het beestje. Toen er een wet doorkwam (eindelijk) in 1906 die het vogelbekdier als beschermde diersoort opnam, redde deze de dieren ternauwernood van uitsterving.
• Het vogelbekdier is het enige lid van de orde Platypoda.

Geschiedenis

• Er werd een stuk van eenonderkaak gevonden van een voorloper van het vogelbekdier te New South Wales, de Steropodon galmani, die naast dinosaurussen zou geleefd hebben zo een 110 milj. jaar geleden.
• Het is duidelijk op te maken uit fossiele kaak dat de dieren toen wel nog voorzien waren van tanden. Nu zijn enkel de borelingen nog voorzien van tandjes die later vervangen worden door beenachtige plaatsjes waarmee ze hun voedsel vermalen.
• De eerste beschrijvingen van dit unieke beestje zijn van de hand van Britse wetenschapper, Dr. George Shaw en dateren uit 1799.
• Hij dacht eerst dat hij het slachtoffer geworden was van een grap. Hij geloofde echt dat de snavel op het lichaampje was bevestigd om hem er tussen te nemen en hij trachtte met een schaar om de snavel van het dier los te prutsen (arm beestje zeg).
• Gelukkig merkte hij al snel dat hij een uniek dier vasthad. Hij gaf het een naam, de Platypus anatinus, afgeleid van de Griekse en Latijnse woorden die ‘platvoetig, en eendachtig’ betekenen.
• Later bleek dat er al een groep kevers bestond met de naam Platypus had, en heeft men de naam voor het vogelbekdier veranderd in Ornithorhynchus (vogelachtige snuit) anatinus wat meteen zijn officiële naam was.
• Met verloop van tijd kwam de verloochende naam Platypus terug opzetten, en dit in die mate dat dit nu als de algemeen geaccepteerde naam voor het dier aangenomen wordt.
• Het vogelbekdier werd in 797 het eerst ontdekt in Sydney.

Over legendes

De aboriginals beweren dat het eerste vogelbekdier geboren werd nadat een jonge vrouwelijke eend had gepaard met een eenzame aandringende waterrat. Hun nakomelingen waren gezegend met mama’s snavel, voeten en zwemvliezen maar hadden hun vaders vier poten en mooie bruine vacht meegekregen.

Verschrikkelijk onderzoeken

• Tegen het einde van de 20e eeuw braken er donkere tijden aan voor het zonderlinge diertje. Domme en geen diervriendelijke onderzoekers waren zo vastberaden het laatste geheim van de vogelbekdieren bloot te leggen dat ze onmenselijk met de dieren omgingen.
• Talloze dieren werden daarom gevangen, gemeten, ontleed en geanalyseerd.
• De sadistische geleerden ontdekten zo na het opensnijden van de dieren, dat de dieren die in augustus werden gevangen, bijna allemaal eieren in hun eileiders hadden.
• Op dezelfde (mottige) manier kwam men te weten wat de beestjes op hun menu hadden staan.
• Nog op zo een diervriendelijke manier onderzocht Alois Topic hoelang de snaveldieren het onder water uit konden houden. (ik mag er niet aan denken, arme beestjes).
• Zo stelde hij vast dat één snaveldier het wel 10 minuten onderwater volhield, maar dat ze allemaal na 13 minuten verdronken. (Ik zou die vent zo zijn nek omdraaien).

Habitat

• Het vogelbekdier komt bijna alleen voor in het Oosten van Australië en Tasmani.
• Hij woont aan oevers van rivieren, meren of waterpartijen en soms in ondiepe zeegedeelten.
• Hij woont in tunnel holen die hij zelf graaft.
• Deze tunnels bevinden zich altijd boven de waterspiegel.
• Men mag aannemen dat elk diertje een territorium heeft van een 2 à 2,5 km².

Menukaart

• insectenlarven,
• wormen,
• kleine kreeften,
• krabben,
• waterinsecten,
• garnalen,
• waterslakken,
• kikkerdril,
• andere schaaldieren,
• kikkers,
• soms planten.

Paartijdperikelen

• Een vrouwtje graaft in de paartijd soms gangen van meer dan 12 à 20 meter lengte, waar ze dan aan het eind van die tunnel een nest maakt met gedroogd gras en bladeren waarin ze twee of drie, rubberachtige eieren legt.
• In de paartijd slapen het mannetje en vrouwtje apart. Zij nestelt zich in het nieuwe privé-hol dat ze uitgroef, waar ze vervolgens zal baren en later de jongen zal grootbrengen.
• Als alle eieren gelegd zijn worden ze aan elkaar gekleefd en de ingang van de tussen wordt met vochtige bladeren toegemetst, zodat de eieren tijdens de broedperiode niet uitdrogen.
• Het vrouwtje blijft tijdens de broedtijd op de eitjes zitten met haar warme willoge pelslijfje.
• In die tijd zal ze geen enkele keer een maaltijd tot zich nemen (wat voor zo een hongerig dier een hele prestatie is).
• Om het nieuwe nest te beschermen tegen potentiële rovers, maakt het vrouwtje verschillende barrières in de tunnel die naar haar hol leidt.
• Om de andere meter maakt ze een nieuwe aarden wal van een 15 cm hoog, die ze vervolgens stevig met haar staart aanklopt. Wanneer er dan een indringer op trot is, zal die steeds weer op een nieuwe barrière stuiten. De eersten zal hij trachtten te doorbreken maar na enkele herhalingen zal de moed hem geheid in de spreekwoordelijke schoenen zinken.

Broedperiode

• 7 tot 14 dagen

Borelingskes

• De jongen zijn slechts een luttele cm groot en vanzelfsprekend volkomen hulpeloos.
• Ze zijn volledig afhankelijk van de mama tot ze de leeftijd van 5 maand bereiken.
• Ze worden gevoed met melk uit een speciale klier (die geen tepel is).
• Na 16 weken kunnen de baby vogelbekdiertjes al zwemmen en zetten ze hun eerste prille stapjes naar het zelf voedsel zoeken.
• Mama zal hen van dan af nog een zestal weken zogen, omdat zelf je voedsel vangen toch een zekere handigheid verreist, en iedereen moet leren.

Baby’s

• Jonge vogelbekdierendieren hebben in hun eerste levenscyclus tanden.
• later worden die tanden vervangen door geribbelde hoornen plaatjes waartussen ze de prooi dan vermalen vermalen.

Leeftijd

Vogelbekdieren kunnen tot 17 jaar oud worden.

De jacht

• Een vogelbekdier wroet meestal op de rivierbodem, waarbij hij gebruik maakt zijn vreemde doch super gevoelige lange leerachtige snavelneus.
• Die merkwaardige 'neus' is bekleed met een zacht, onbehaard, leerachtig vel, waarin vele zenuwuiteinden in uitmonden, zij zijn ultra sensors.
• Hij moet elke minuut boven water komen luchthappen, wat wil zeggen dat hij zeer snel te werk moet gaan tijdens het wroeten.
• Zijn prooi wordt tijdens de jacht weggepropt in zijn wangzakken tot hij aan land komt om zijn maaltje te verorberen.
• Hij vermaalt de prooi dan tussen zijn geribbelde hoornen/benige plaatjes.
• Elke dag jaagt hij ongeveer een uur in de ochtend en een uur ’s avonds, wat hem genoeg rusttijd geeft tussen de intensieve momenten om te bekomen van de jacht en te genieten van zijn maaltijd.

Bekend vogelbekdier

• Ovide (tekenfilm)
• Door het grote knuffelgehalte van het dier zijn ze ook veel in knuffelvorm te vinden.