Zomereczeem en Culicoïdes

Culicoïdes behoren tot de Ceratopogonidea familie - verschillende steekmuggen die ook wel kriebelmuggen, knutten of knutjes genoemd worden. In de ons omringende landen spreekt men in het algemeen over No-See-Um's of Midges, welke steekmuggen wereldwijd voor overlast zorgen en verantwoordelijk zijn voor Zomereczeem/Staart- en Maneneczeem, Blauwtong en vele andere ziektes. De getoonde foto toont een Culicoide direct na haar bloedmaaltijd (Institute for Animal Health UK)

Bovenstaande namen worden gebruikt voor een beestje wat maar 1 tot 3mm groot is – maar waarvan het vrouwtje overal ter wereld plagen veroorzaakt, ernstige ziektes en overlast.

Culicoide, veroorzaker van wereldwijde overlast

Wereldwijd zijn er 4000 verschillende soorten bekend, waarvan er 700 in Europa voorkomen – en hiervan weer 100 in Nederland. Vooral de soorten die tot het geslacht Culicoides zijn erg lastig voor warmbloedige individuen zoals paarden en mensen. Berucht is bijvoorbeeld de Culicoides Impunctatus die in Schotland het buitenleven vrijwel onmogelijk maakt, terwijl de Culicoides Riethi tijdens de aanleg van de Flevopolder in 1958 zeer ernstige overlast veroorzaakte.

Snelheid van ontwikkeling

In een gunstig gebied en bij goede weersomstandigheden, kunnen op een hectare land wel 24 miljoen exemplaren worden aangetroffen! Beten van de Culicoides (die elke 4 dagen bijt – en dus bloed opzuigt) zijn hinderlijk gevoelig en kunnen enorm jeuken. Soms kan de overlast zo groot zijn dat op bepaalde locaties (hoog en lage veengebieden, modderpoelen, waterpartijen, natte graslanden) dat normaal functioneren niet meer mogelijk is. Er wordt voorzien dat bij aanleg van de geplande nieuwe natte natuurgebieden habitats ontstaan waardoor plaagvorming op zal gaan treden. Voortplanting van Culicoides vindt na een bloedmaaltijd en meestal in zwermen (maar ook daarbuiten) plaats. De eitjes worden afgezet in kleine en grotere wateren, in holtes, bomen, in potten waarin water staat of in stilstaand water/modder. De vrouwtjes laten de eieren in het water vallen of zetten ze af op drijvende planten en algen, waarna ze na 3 tot 11 dagen uitkomen. Als pop hangen ze 2 tot 5 dagen aan het wateroppervlak en hebben dan (net als steekmuggen) een luchtademhaling. Na het uitvliegen van de Culicoides begint de hele cyclus opnieuw. In een willekeurig seizoen (soms al in april tot begin oktober), worden er een aantal generaties Culicoides geproduceerd – afhankelijk van de temperatuur is de levenscyclus tussen de 2 dagen en 2 weken. Elke vrouwelijke Culicoides legt dan 2 tot 3x een hoeveelheid van ongeveer 170 eitjes. De eerste generatie heeft overwinterd en komt uit – zij bijten zo snel mogelijk om de volgende generatie te kunnen produceren.

Actieradius

Culicoides zijn slechte vliegers en verplaatsen zich gemiddeld tussen de 100 en maximaal 300 meter van hun geboorteplaats. Ze vliegen niet bij regen of sterke zonneschijn, en ze blijven het liefst waar ze zijn bij een beetje wind (6Km/u). Ze kunnen een strenge vorst gemakkelijk overleven, maar geen lange droogteperiode. Culicoïdes geven weinig overlast bij regen en wind, maar bij bewolkt of drukkend weer zijn ze – net zoals bij zonsopkomst en zonsondergang zeer actief. Ze worden aangetrokken door Kooldioxide (CO2), warmte, ultraviolet licht en geur- ga voor meer informatie over hun gedrag naar www.BliZzz.nl

Verspreiding ziektes

Culicoides zijn vector voor verspreiding van ziektes. Bekend zijn bijvoorbeeld Blauwtong, waaraan 2% van onze schapen sterft – een besmet rund is zeker 100 dagen een bron van infectie. Bij paarden zien we o.a. Afrikaanse paardenpest, dit is een vectorgebonden ziekte wat betekent dat het niet zomaar van het ene dier op het andere kan worden overgebracht. Contact tussen een besmet dier en een onbesmet dier is niet genoeg om de ziekte over te brengen. Ook indirect contact via bijvoorbeeld mensen of borstels vormt geen gevaar. Voor het overbrengen van de ziekte is een vector nodig: de Culicoïde.

Het bekende zomereczeem - ook wel staart- en maneneczeem genoemd is geen vectorziekte maar een huidallergie die hevige jeuk veroorzaakt waardoor een paard de geïrriteerde huid kapot schuurt. Het is algemeen bekend dat koudbloedige paarden veel last van zomereczeem hebben. Bepaalde rassen paard en pony zijn gevoeliger dan anderen. Met name de Fries, IJslander, Shetlander, Fjord en Halfinger zijn hier gevoelig voor. Uit onderzoeken blijkt dat minstends 20% van de Friese paarden van 3 jaar en ouder last hebben van deze allergische reactie. In 2002 heeft de heer H. van der Ploeg op keuringsdagen van Friese paarden zelfs 42% paarden aangetroffen met een vorm van Zomereczeem.

Zomereczeem

Zomereczeem is geen nieuw verschijnsel, echter het percentage in Nederland was eind vorige eeuw nog 10% en is nog steeds groeiende. In Engeland is met 25% een alarmfase bereikt - in Australie komt het al bij 50% van de paarden voor! Zomereczeem wordt veroorzaakt door een allergische reactie op het speeksel wat bij de beet van de culicoïde vrijkomt om de bloedstolling af te remmen. Deze reactie veroorzaakt enorme jeuk, waardoor het paard gaat schuren. Door het schuren wordt de stollingsremmer onder de huid verspreidt, waardoor de jeuk toemneemt. Elk paard wat buiten komt wordt gestoken door dit mugje en heeft hinder van de jeuk, echter het eczeem-gevoelige paard vertoont een storing in het immuunsysteem waardoor er extreme jeuk ontstaat. Gebaseerd op de omvang van dit allergieprobleem, zijn al meer "wondermiddeltjes" op de markt gebracht dan paardendekens - de een nog beter dan de andere. Men is echter nog niet in staat geweest om iets te ontwikkelen wat dit probleem bij de basis aanpakt, nl. het immuunsysteem. Een direct effectieve oplossing is er voor dit probleem nog niet. Wanneer uw paard Zomereczeem heeft, hoeft u echt geen knoflooktoevoegingen meer uit te proberen, vitamine B11, kruidenextracten, of een bloedonderzoek en bijbehorende behandelingen te laten uitvoeren. De wetenschappelijke onderbouwing van dit soort (wonder)middelen ontbreekt totaal. U kunt alleen proberen het leed voor de paarden te verzachten door huidverbeterende of jeukverminderende/verzachtende zalf op te brengen en/of borstels te plaatsen waar het paard kan schuren (zonder de huid kapot te maken.

Denkt u eens aan de muggensteken die u zelf heeft opgelopen - of wanneer u in een ver vakantieland flinke muggenbulten heeft gehad. Hoe komt het dat deze bulten en de bijbehorende jeuk soms na maanden weer terugkomt? Juist; wij hebben soms eenzelfde storing in het immuunsysteem en dezelfde herinnering aan de bloedverdunner van deze specifieke mug. Het belangrijkste verschil met een paard is echter dat wij ons kunnen beschermen tegen meerdere steken en dat wij onze huid niet kapotschuren. Een paard kan zich echter vrijwel niet beschermen - en u kunt dit ook niet doen door het paard een deken te geven of in te smeren met een product. het aantal "beten" zal ter plaatse van de bedekking verminderen, maar dat neemt niet weg dat het paard toch wordt gestoken. Een vrouwelijke mug, een knut, een Culicoide.... zij heeft gewoon bloed nodig voor haar eitjes!
Ga op een zwoele avond eens buiten staan en kijk na een minuut eens boven uw hoofd - wat u ziet is een hele zwerm mugjes. Deze worden aangetrokken door o.a. de kooldioxide die u (en ook uw paard) uitstoot en de warmte van uw lichaam. Wat denk u wat die muggen doen in een weiland, in een omgeving waar een paard de enige bron is om eiwitten te verkrijgen?

De enige oplossing lijkt te liggen in het "scholen" van het immuunsysteem en hiervoor hebben wij onderzoeken gedaan met paarden die al meerdere jaren Zomereczeem hebben. De resultaten hiervan zijn tot nu toe zeer wisselend - waarbij er paarden zijn die geheel geen eczeem hebben, maar ook paarden die op een "willekeurig" moment weer eczeem vertonen. Wij zijn zelf zeer teleurgesteld over de uitblijvende (en vooral aanwijsbare) positieve effecten van deze onderzoeken.
Daar wij toch de leefomstandigheden positief willen beinvloeden, zullen wij in Mei 2009 een systeem introduceren wat gegarandeerd werkt wanneer het paard/dier op stal staat. Dit systeem creeert een luchtstroom en vangt ook direct alle insecten in deze omgeving. Echt een werkende vinding die al jaren (Canada, Nieuw Zeeland, US) in huizen, en dierenverblijven wordt toegepast. © 2009 - 2010 Blizzz, gepubliceerd in Dieren (Dier en Natuur) op 22-02-2009, laatst gewijzigd op 06-06-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Blizzz is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Paarden: Zomereczeem en erfelijkheid: Eenieder die een paard kent of heeft met SeMe (de gebruikte afkorting voor Staart en Maneneczeem of zoals het in de volksmond wordt genoemd zomereczeem) weet wat voor el…
• Zomereczeem en wat te doen: Zomereczeem is een groot probleem voor paard en eigenaar. De eerste symptomen worden meestal merkbaar rond het derde levensjaar en helaas zijn er nog steeds geen geneesmiddelen di…
• Zomerschurft bij paarden: Ontzettende jeuk, de manenkam wordt kapot geschuurd en ook de staart wordt geschuurd. Dit zijn de tekenen die er op kunnen wijzen dat uw paard last heeft van cullicoïdes dermatitis.…
• Muggen kansloos: Muggen veroorzaken niet alleen in Nederland steeds meer overlast. In 2005 is er een zeer effectieve muggenval uitgevonden, die werkt met kooldioxide (CO2) en waardoor Muggen vrijwel kansloos…
• Muggen en hoe je ze kunt vangen: Muggen vormen steeds vaker problemen in grote gebieden. Denk hierbij aan de overlast die de Culicoides mug in Schotland, Noorwegen en dichter bij huis op Schiermonnikoog heef…

Bronnen en/of referenties

• www.BliZzz.nl