Mieren, sociale beestjes

Voor sommige mensen zijn mieren ware plaaggeesten. Toch hebben ook deze beestjes hun uiterst nuttige taak in de natuur; het zijn de beste afvalopruimers die we ons kunnen voorstellen.

Mieren

De meest algemene mieren in tuinen zijn de bruine wegmier en de gele weidemier. Bruine wegmieren bouwen hun nesten vooral onder tegels; het zijn de zwarte mieren die over het terras lopen. De tegels worden gebruikt als warmtebron, tegels houden namelijk langer warmte vast dan hout of gras. Gele weidemieren bouwen hun nest in de grond onder stenen of boomstronken. Het zijn kleine, bleke mieren die niet snel opvallen tussen de beplanting.

Mieren zijn bijna uniek in de insectenwereld omdat het sociaal levende dieren zijn; een groot aantal mieren leeft samen in één kolonie waarbij ieder een eigen, specifieke taak heeft. In België en Nederland zijn er alleen enkele bije- en wespensoorten die ook in een dergelijk kolonieverband leven. In mierennesten is de taakverdeling strikt. De koningin (slechts één per nest) zorgt voor het leggen van eieren en komt het nest niet uit. De verzorging van de koningin, het broedsel en het nest komt volledig voor rekening van de werksters. De werksters speuren de hele omgeving van het nest af naar voedsel. Dat kan zowel afval zijn (zoals kruimels, suikerkorrels, dode insecten) als andere beestjes waarop jacht gemaakt wordt. Vaak is de omgeving van een mierennest geheel door insecten verlaten vanwege de jacht die mieren op hen maken. Slechts enkele specifieke parasieten van mieren kunnen in de nabijheid van een mierennest overleven. Dit valt zelf ook vast te stellen door vlak bij een mierennest bijvoorbeeld een boomstronk om te draaien. Hier zal men geen pissebedden, duizendpoten, spinnen of loopkevers aantreffen.

Aan het eind van de zomer breekt een drukke periode aan voor de werksters. Het broedsel waar ze zo goed voor hebben gezorgd staat op het punt het nest te verlaten. Het zijn de jonge mannetjes en toekomstige koninginnen. Deze exemplaren zijn gevleugeld, in tegenstelling tot de exemplaren in het nest. Gevleugelde mieren vormen dus geen aparte soort, maar zijn mannetjes en koninginnen die kunnen vliegen. Ze kunnen alleen maar worden aangetroffen in de nazomer. Vooral bij een plotse verlaging van de luchtdruk ( bijvoorbeeld op avonden waarop onweer dreigt) komen zij massaal het nest uit. Dit kan leiden tot imposante bruidsvluchten, waarbij de tuin vergeven kan zijn van de mieren. Probeer mieren niet te verjagen, maar geniet van dit prachtige natuurverschijnsel. Overigens profiteren veel vogels van deze bruidsvluchten. Meeuwen en zwaluwen vliegen tussen deze door en vangen er een heleboel weg.

Nadat de mannetjes en de koninginnen gepaard hebben, verliezen de koninginnen snel hun vleugels en gaan ze op zoek naar een plekje om veilig de winter door te brengen. De taak van de mannetjes zit erop en zij zullen snel sterven. Het volgende najaar zal de koningin proberen een nieuw nest te bouwen. De mieren die uit de eitjes komen zijn de werksters van het eerste uur. Een aantal koninginnen zal zo na verloop van tijd een nieuw nest kunnen stichten, waaruit weer bruidsvluchten zullen opstijgen.

Overigens nemen de werksters van mieren niet actief deel aan de voortplanting: het leggen van eitjes is geheel voorbehouden aan de (in de nazomer) bevruchte koningin. Een bevrucht vrouwtje bouwt niet altijd op eigen kracht een nieuw nest. Bij sommige soorten dringen de bevruchte vrouwtjes het nest van een andere mierensoort binnen en stoten de koningin van deze stam van de troon. De werksters van de andere soort gaan nu voor de nieuwe koningin werken. Omdat deze natuurlijk alleen nakomelingen van de eigen soort produceert, zal het nest na verloop van tijd (2 à 3 jaar; dit is de leeftijd die een werkster kan halen) geheel zijn overgenomen door een andere soort. © 2008 - 2010 Weko, gepubliceerd in Dieren (Dier en Natuur) op 05-12-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Weko is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Mieren in je huis, hoe kom je er van af?: Last van mieren, wie kent het niet. In de zomer komt het voor dat de bewoners van een nest mieren een gaatje je huis in weten te vinden, wat kun je er aan doen?
• Mier (insecten): Mieren (Formicidae) zijn insecten die behoren tot de vliesvleugeligen. Het zijn diertjes die niet groter worden dan 4 tot 9 millimeter. Mieren leven in koloniën onder de grond, waarbij de ko…
• Help! Ik heb last van mieren!: Ontspannen loop je op een lekkere warme middag de keuken in om een kop thee te pakken met een beetje suiker erin, om dan tot de conclusie te komen dat je niet de enige bent die…
• Insecten; de wesp: Er zijn zo'n 50.000 verschillende wespen in de wereld. Wespen zijn geen leuke insecten om tegen te komen. Ze komen vaak op zoetigheid af. Wespen moet je niet uitdagen of proberen te slaan,…
• Vogels in de tuin - de grote zangvogels: In de tuin komen veel verschillende soorten vogels voor. Grote zangvogels zoals de spreeuw, merel, vlaamse gaai, de zanglijster en de ekster. Met behulp van dit artik…