Paarden: het moederinstinct

Nog voor de bevalling is begonnen, vertelt het moederinstinct de merrie wat zij moet doen om haar veulen te beschermen. Zij zondert zich af van de kudde en kan de bevalling uit veiligheidsoverwegingen net zolang uitstellen als het haar goed dunkt. Het moederinstinct is dus al aanwezig vóór de geboorte. In dit artikel wordt uitgebreid verklaart wat het moederinstinct bij paarden inhoudt, en hoe dit is ontstaan. Bij vragen en/of opmerkingen kunt u onderaan dit artikel een reactie plaatsen.

De eerste stapjes

De merrie weet precies wat zij na de geboorte van het veulen moet doen: de navelstreng doorbijten, het veulen drooglikken om hem warm te houden en zijn bloedsomloop te stimuleren. Zodra zij op krachten is gekomen staat zij op en moedigt het veulen aan hetzelfde te doen zodat hij zo snel mogelijk kan drinken.

De eerste ogenblikken waarin het veulen zich van geuren en gevoelens bewust wordt; zijn bepalend voor de band met de moeder.

Instinct

Het veulen staat reeds enkele uren na zijn geboorte al op de benen. In het wild zou de merrie hem aanmoedigen haar te volgen in galop. Zo leert zij hem, een waarschuwing van haar kant, zo snel mogelijk te vluchten. Dit is van levensbelang voor het veulen. Bij zijn eerste galop blijft hij stijf tegen zijn moeder aangedrukt. De merrie zal, bij gevaar, altijd tussen de bedreiging en het veulen in blijven staan, zodat zij het veulen 100 % kan beschermen.

Dappere moeder

Als vluchten geen zin meer heeft, gaat de merrie de confrontatie met de bedreiging aan. Het veulen bevindt zich achter haar of blijft dicht tegen haar achterhand aangedrukt. Een merrie die denkt dat haar veulen bedreigd wordt, zal zeer agressief reageren. De merrie zal dan aanvallen door te gaan bijten en te slaan. Met slaan wordt bedoeld dat ze een trap uitdeelt met haar achterbeen.

De merrie zal zich nog liever dood laten maken dan dat zij haar veulen een haar zal laten krenken. Merries gaan dus letterlijk door het vuur om het leven van hun veulen te beschermen. Vele mensen zijn ontroerd door een staaltje van moed. Dat is een menselijke reactie. Hoewel we de merrie een modelmoeder vinden, is het haar instinct die haar al deze reacties ingeeft, ze kan dus niet anders.

Een permanente dialoog

Stapje voor stapje wordt het veulen onafhankelijk van zijn moeder. Hij gaat telkens weer een stukje verder weg om zijn omgeving te leren ontdekken. Als de eerste manden eenmaal voorbij zijn, beweegt hij zich vrij door de wei, speelt met andere veulens en verkent systematisch zijn omgeving.

Zijn moeder waakt constant over hem en communiceert via geluid. Dit kan zijn via geknor, lichte kreetjes, waarschuwingskreten en gehinnik. Zodra hij te ver weg is, of wanneer er gevaar dreigt, roept zij hem tot de orde door een dwingend gehinnik te laten horen. De afstand tot de moeder wordt steeds groter naarmate het veulen ouder wordt, maar de merrie blijft bang om van haar veulen gescheiden te raken.

Spenen, een hard en wreed gelag

Spenen betekent het moment waarop het veulen niet meer bij zijn moeder mag drinken. In het wild gaat dit proces heel geleidelijk. Moeder en veulen nemen steeds meer afstand van elkaar, maar er ontstaat geen breuk. Bij het spenen binnen een fokkerij is het heel gewoon dat men het veulen binnen zes maanden op nogal brute wijze van zijn moeder scheidt. Gedurende enkele dagen zijn moeder en veulen totaal van slag.

U moet een dergelijke manier van spenen vermijden want dat is spotten met de gevoelens van de merrie en het bezorgt het veulen een langdurig trauma. Er is geen enkel argument aan te voeren om deze handelswijze goed te praten. Als u wilt dat het veulen niet meer bij zijn moeder drinkt, moet het geleidelijk afgewend worden, eerste een paar ogenblikken per dag, daarna een paar uur en vervolgens een hele dag.

Voor meer informatie over het spenen, kunt u hier klikken, en dan kijken bij de onderste paragraaf.

Een geur die nooit vergeten wordt

Gedurende de eerste uren na de geboorte, likt en ruikt de merrie voortdurend aan haar veulen. Zij omhult zich als het ware met zijn geur. Deze geur blijft onuitwisbaar in haar geheugen gegrift. Zij zullen elkaar altijd herkennen, zelfs na een lange periode van scheiding.

Goede manieren

Het veulen speelt veel met zijn moeder en daagt haar voortdurend uit. Ze leent zich graag voor dit soort spelletjes, want het is immers een goede gelegenheid om honderd en één dingen aan te leren. De houding van de moeder bepaalt de regels en de grenzen van hetgeen is toegestaan.

De merrie behoedt haar veulen voor te veel onbesuisdheid, leert haar veulen de sociale rangorde in acht te nemen en zorgt ervoor dat hij zichzelf en anderen niet in gevaar brengt. Regels bijbrengen zonder schade toe te brengen is haar speciale rol. De omgang met andere paarden loopt echter niet zo eenvoudig.

Voedsel leren herkennen

Weer is het het instinct dat de merrie er toe aanzet haar veulen het juiste voedsel te leren eten. Dit leerproces vindt als het ware 'van mond op mond' plaats.

Eten!

Al zeer snel begint het veulen naar voorbeeld van zijn moeder te grazen. In het begin ruikt en kauwt hij alleen op verschillende grassen en eet alleen op de plaats waar zijn moeder ook graast, neus aan neus.

Zodoende leert hij verschillende grassoorten te onderscheiden. Als er een giftige plant in het spel is, zal de merrie dit laten weten door middel van een soort gesnurk uit de neusgaten. Dit waarschuwingsteken zet zich vast in de hersenen van het veulen samen met de speciale geur van de plant.

Op dezelfde wijze leert hij hooi, brokjes of ieder ander voedsel kennen dat zijn moeder voorgezet krijgt. Zij zegt hem bij wijze van spreken: "dit kun je eten, het is goed voor je".

De puberteit

Geleidelijk aan neemt het groepsleven een aanvang. Het veulen brengt minder tijd door met zijn moeder en meer met zijn leeftijdsgenoten. Hij speelt, slaapt en graast samen met hen.

De merrie moedigt hem aan meer afstand van hem te nemen. Ze toont zich ongeduldig met hem wanneer hij wil spelen en laat hem minder vaak drinken. Het spenen geschiedt heel geleidelijk. In het wild laat de merrie het veulen dirnken tot er zich een nieuw veulen aankondigt. © 2008 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Dieren (Dier en Natuur) op 05-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Paarden: problemen voor de dekking: Een merrie drachtig krijgen gaat niet altijd even gemakkelijk. Dat een hengst goed sperma levert wil namelijk niet zeggen dat de merrie goed bevrucht kan worden. U paard k…
• Paarden fokken om er hoog mee te springen: Er wordt enorm veel geld verdiend in de paardensport. Maar aan de basis van een springpaard ligt de paardenboer want hij of zij is vaak de genie achter het fokprogr…
• Embryotransplantatie bij paarden: In Nederland staat embryotransplantatie nog in de kinderschoenen alhoewel de belangstelling wel snel stijgt. In Argentini word deze methode van dekken al heel lang gebruikt.…
• Paarden: merrie, ruin en hengst: De keuze tussen een merrie, hengst of ruin is erg belangrijk. Alle geslachten hebben hun eigen eigenschappen, voor- en nadelen. Onder andere de gewenste prestaties van het pa…
• De opvoeding van een veulen: de eerste les: Een veulen is heel goed in staat ver voor de traditionele leeftijd waarop het wordt ingereden dingen te leren. De opvoeding die het krijgt maakt het mogelijk ieder…