Onverklaarbare massale sterfte onder bijen

Sinds 2006 is er sprake van een massale sterfte van bijenvolken. Van de ene op de andere dag verlaten hele bijenkolonies de korf en verdwijnen spoorloos. Bijen spelen een belangrijke rol bij de bestuiving van gewassen. Ongeveer 30 procent van ons voedsel is afhankelijk van de bestuiving door bijen. Het massaal sterven van bijen heeft dan ook een enorme invloed op onze voedselvoorziening. Vooralsnog tasten wetenschappers in het duister over de precieze oorzaken van de bijensterfte.

Colony Collapse Disorder

De mysterieuze verdwijning van de bijenvolken heeft inmiddels een naam gekregen namelijk het Colony Collapse Disorder (CCD). Deze benaming beschrijft de essentie van het verschijnsel. Een bijenkolonie kan de ene dag nog actief en gezond zijn en de volgende dag is de bijenkolonie ingestort en is er niets meer van over. Vooral de grote schaal waarop bijenvolken sterven is opzienbarend en zorgelijk. In de Verenigde Staten is tussen september 2006 en maart 2007 het aantal bijenkorven met 25 procent gedaald. Sommige imkers melden dat tussen de 60 en 90 procent van hun bijenkorven abrupt leeg zijn komen te staan.

Ook in Europa worden onverklaarbare verliezen van bijenvolken gemeld. De vermindering van het aantal bijenvolken kan wereldwijd grote gevolgen hebben voor de land- en tuinbouw. Bijen zijn namelijk essentieel bij de bestuiving van meer dan 90 soorten fruit en groenten, onder meer appels, peren, kersen, kiwi’s, sojabonen, pompoenen, perziken, meloenen, uien, aardbeien, frambozen, druiven, amandelen en courgettes. Einstein heeft ooit eens gezegd dat de mens nog slechts vier jaren heeft te leven als de bijen uitsterven.

Mogelijke verklaringen

Wetenschappers hebben vanuit verschillende invalshoeken een poging gedaan om de massale sterfte van bijen te verklaren. Tot op heden is overtuigend bewijs voor een primaire directe oorzaak nog niet gevonden. Als mogelijke oorzaken worden onder andere genoemd het gebruik van landbouwgif, de genetische manipulatie van gewassen, de opwarming van de aarde, Amerikaanse of Europese vuilbroed, parasieten of virusverspreiding door de varroamijt. Ook wordt de elektromagnetische straling die vrijkomt door mobiele telefonie genoemd als mogelijke verklaring. Het vermoeden bestaat dat de elektromagnetische straling van mobiele telefoons en zendmasten het navigatiesysteem en het geheugen van bijen verstoord.

Wetenschappers hebben inmiddels een aantal bijen weten te bemachtigen die na een massale uittocht zijn gestorven. Onderzoek heeft uitgewezen dat de bijen waren besmet met vijf verschillende virussen en er werd een niet nader geïdentificeerde schimmel gevonden. Er lijkt iets vreselijk mis te zijn met hun immuunsysteem. Maar het is nog niet duidelijk of een nieuw (gemuteerd) virus het immuunsysteem aantast en de bijen doet sterven. Of dat het immuunsysteem van de bijen door een nog onbekende oorzaak dusdanig is verzwakt dat de bijen daardoor vatbaarder zijn geworden voor virussen en vervolgens in grote getale sterven.

Bijensterfte in Nederland

Ook in Nederland hebben bijenhouders bij het Ministerie van Landbouw alarm geslagen over grootschalige bijensterfte. Er gaan meer bijenvolken dood dan vroeger en dat is reden voor de minister om extra onderzoek te doen en internationaal samen te werken op dit gebied. Ook al heeft de sterfte onder de bijen wereldwijd een gigantische omvang, toch verwachten deskundigen dat de totale bijenpopulatie ook deze klap te boven zal komen. Bijenhouders hebben ook in het verleden te maken gehad met uitbraken van ziektes en plotselinge sterfte van een geheel bijenvolk. Het onderzoek naar de mysterieuze bijenziekte is momenteel nog in volle gang.