De wilde ezels uit Afrika en Azië

Tot het geslacht Equus behoren behalve paarden en zebra's ook ezels. Met de naam ezels worden soorten aangeduid die onderling enigszins op elkaar lijken, maar in uiterlijk vrij sterk verschillen van óf de paarden óf de zebra's. In dit artikel alles over de (wilde) ezel!

Ezels beschikken allemaal over lange oren, kleine smalle hoeven en een eenkleurige vacht met lichtere of donkere schakeringen. De snuit, de buik en de poten zijn in het algemeen licht. Langs de ruggegraat loopt er een donkere streep - welke aalstreep genoemd wordt - en dikwijls loopt er ook een streep over de schouders, welke de streep van de rug kruist. Soms ziet men op de poten ook een streep, wat waarschijnlijk een voorouderlijk kenmerk is.

De wilde ezels kunnen tot vier verschillende soorten worden teruggebracht: de enige Afrikaanse wilde soort (Equus asinus africanus) met twee ondersoorten en de soorten die in Azië thuishoren. Dit zijn de onager (Equus onager), de chigetai (Equus hemionus) en de kiang (Equus kiang).

Afrikaanse wilde ezels

Van de Afrikaanse wilde ezels (Equus asinus africanus) bestaan twee ondersoorten:

• Nubische ezel
• Ethiopische ezel

Beide ondersoorten van de Afrikaanse wilde ezel zijn sobere dieren, die zeer goed tegen hoge temperaturen bestand zijn. Ze stellen zich tevreden met de doornstuiken en de acacia's, die nog net willen groeien in de wijde droge verlaten vlakten van de bijna-woestijngebieden waar ze hun leven doorbrengen.
Beide ondersoorten hebben een scherp gezicht en een zeer verfijnd gehoor en ze vluchten direct voor iedereen die hen probeert te naderen. Hun snelheid is ook hun voornaamste verdedigingswapen om aan grote roofdieren te ontkomen.

Het aantal wilde ezels is steeds kleiner geworden, zodat het zich liet aanzien dat de hele soort zou gaan verdwijnen. Gelukkig komen er steeds meer middelen om ervoor te zorgen dat beschermde wetten worden gerespecteerd. Want ondanks deze wetten worden er door de inlanders nog steeds op de overgebleven dieren gejaagd om de huid en hun smakelijke vlees.

Nubische ezel

De Nubische ezel, die tegenwoordig zeer zeldzaam is geworden, leeft in kudden. De kudden (een vijftiental merries) staan onder leiding van een ezelhengst. DZe leven in de streken van Sennar en Nubië en ook kan men enkele exemplaren aantreffen in het oostelijk deel van Eritrea. De Nubische ezel is redelijk klein, daar hij maar een schofthoogte heeft van ongeveer 1.15 meter. Het dier heeft een lichtgrijze vacht, die nog lichter is op de buik en op de poten. Zijn snuit is ook lichtgrijs van kleur.

Er lopen twee zwarte strepen over zijn lichaam: één langs de ruggengraat en één over de schouders, zodat ze een kruis vormen. Dit kruis wordt het Andreaskruis genoemd.

Ethiopische ezel

De Ethiopische ezel is hoger dan de Nubische. Zijn vacht is wit en het Andreaskruis ontbreekt bij hem. Hij komt voor in Somalië, maar wordt er tegenwoordig echter zelden nog gezien. Dit was voor de plaatselijke overheid de reden om strenge wetten uit te vaardigen, waarbij de jacht en de vangst geregeld werden.

Onager

Van de in Azië levende wilde ezels is de onager (Equus onager) de belangrijkste. Het dier komt veelvuldig voor en ook zijn verspreidingsgebied is bijzonder groot. Dit gebied strekt zich uit van West-Mongolië door Noord-India, Afghanistan, Perzië tot aan Mesopotamië en het noordelijk deel van Syrië.

Er zijn enkele ondersoorten bekend van de onager, die bij de schouders slechts één meter hoog is. De vacht is grijs-roodachtig van kleur en vertoont de karakteristieke donkere streep (aalstreep) langs de ruggegraat. De haren van die streep zijn kort en glanzend in het warme jaargetijde. In de strenge en lange winter worden die haren zeer lang en dan ziet het dier er zeer merkwaardig uit.

Zoals de meeste in het wild levende dieren, heeft ook de onager een zeer scherpe blik, gehoor en reuk. Daardoor is hij in staat om al van verre zijn natuurlijke vijanden op te merken, die hij dan snel ontvlucht. De onagers leven in kudden, die soms zeer groot kunnen zijn. Ze worden geleid door een volwassen hengst, die ieder jaar in de paartijd zijn heerschappij verdedigt tegen de jongere hengsten die hem trachten te onttronen. Dikwijls vertoont zijn oude, dappere kop littekens van dergelijke heftige gevechten.

De onagers maken geregeld een trek, die voert tot aan de Perzische golf en tot aan de zuidpunt van India. Maar naar het noorden toe overschrijden ze de vijfenveertigste breedtegraad niet. Vaak worden ze door wolven aangevallen. Ze stellen zich dan op in een cirkel met de oude en jonge dieren in het midden. De anderen verdedigen zich dan met grote moed met hun hoeven en met hun tanden, waarbij ze altijd als overwinnaars uit de strijd komen.

De Tartaren vangen de onagers om hun huisezelrassen te verbeteren, om de huid en om het vlees, dat zeer smakelijk schijnt te zijn. De onager was ook in de oudheid al bekend. Hij wordt in de bijbel genoemd en hij is onderwerp van vele legenden.

Chigetai

De naam chigetai (Equus hemionus) is door de Mongolen gegeven aan deze in Azië levende wilde ezel. Deze naam zou betrekking hebben op de lange oren van het dier. Uiterlijk lijkt de chigetai vrij sterk op het paard. Zijn kop is licht en fijngevormd, de hals is dun en de oren zijn - niettegenstaande de Mongoolse naam - kort en zeer beweeglijk. De poten zijn lang en dun en de spieren zijn onder de huid goed zichtbaar. Zijn uiterlijk is sierlijk en zijn houding edel. Zijn vacht is geelwit, maar de buik, de uiteinden van de poten en de snuit zijn geheel wit.

De manen, die van het voorhoofd over de nek tot bijna aan de schouders lopen, bestaan uit korte, donkere haren. Het haar kan in dichtheid verschillen. Dit hangt af van het klimaat in de gebieden waar hij leeft. 's Zomers is het haar kort en glanzend, zoals dat van paarden, maar in de winter is het lang, dicht en licht gekruld.

De dieren van deze soort hebben een schouderhoogte van soms meer dan 1.15 meter. Zijn lengte is 2.10 meter. Hiervan wordt 60 cm ingenomen door de staart, waaraan een flinke kwast vastzit. De chigetai's hebben, net als alle wilde ezels, een zeer scherp gehoor en een scherpe reuk. Ze zijn zeer schuchter, wantrouwig en bedachtzaam en ze houden zich altijd verre van plaatsen waar mensen komen. Wanneer ze de aanwezigheid van deze onverzoenlijke vijanden bemerken, vluchten ze naar de meest ontoegankelijke plaatsen.

De chigetai's leven in grotere of kleinere kudden. De kudden worden altijd aangevoerd door een oude hengst die steeds op wacht staat, terwijl de vrouwtjes en de jongen rustig grazen. Als ze menen dat er gevaar drijgt, vluchten ze weg in een snelle galop, waarbij ze een snelheid van wel 60 kilometer per uur kunnen halen. In de maand September, in de paartijd, ontbranden er woeste gevechten tussen de volwassen hengsten. Daarbij trappen en bijten ze elkaar om het bezit van de merries en om het leiderschap van de kudde.

Het aantal chigetai's is sterk afgenomen door de jacht die op hen gemaakt wort door de inheemse volkeren, die rondzwerven in en rondom Mongolië, Toerkestan, Zuid-Siberië en Noordwest-China.

Kiang, ezel van Tibet

De derde en de grootste soort Aziatische wilde ezel is de kiang (Equus kiang). De kiang leeft in de hoogvlakten van Tibet, tot op 6 kilometer hoogte. Deze ezel kan bij de schouders 1.30 meter hoog worden. Zijn vacht is donkerrood in de zomer en in de winter wordt deze lang en ruig en bruin van kleur. Langs de ruggegraat loopt een streep, die gevormd wordt door donkerder haren.

De kiang is zeer strijdlustig van aard en kan bijzonder snel lopen. Hij leeft in kleine kudden die steeds rondtrekken op zoek naar nieuwe weidegronden. Dit komt omdat de weiden betrekkelijk schaars zijn in het onherbergzame gebied waarin het dier gedoemd is te leven. © 2008 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Dieren (Dier en Natuur) op 20-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Belgische positieflijst 'zoogdieren': Het houden van aapjes, wasberen, … is in België verleden tijd. Vroeger konden nog heel wat exotische dieren gehouden worden, nu kan dit meer en dit omwille van de Positi…
• De tamme ezel (huisezel): Tot het geslacht Equus behoren behalve paarden en zebra's ook ezels. Met de naam ezels worden soorten aangeduid die onderling enigszins op elkaar lijken, maar in uiterlijk vrij ster…
• Paarden: Oosterse rassen: Het paard, dat de mens al meer dan 4000 jaar dient, heet in wetenschappelijk-dierkundige termen Equus Caballus. Het moderne geslacht Equus omvat, behalve het paard, ook de ezel, de…
• Zebra; een paard met tijgervel: De zebra is een schitterend dier dat veel weg heeft van het alombekende paard. Niet vreemd overigens, daar zij tot dezelfde familie behoren. Dit artikel gaat uitsluitend over…
• Snelheid en dieren: Bewegen is een is een manier van zich afzetten tegen de aarde, lucht, water en de zwaartekracht, waarbij men een kracht ontwikkelt. Deze kracht waardoor een lichaam in beweging komt noemt…