Lusitano´s: zonen van de wind

De lusitano is een fascinerend paard, dat zijn oorsprong vind op het Iberische schiereiland en diep verweven is met de geschiedenis en cultuur. De paarden staan bekend om hun sierlijke uiterlijk, hun snelheid, wendbaarheid en leningheid in combinatie met een werkwillig karakter. In dit artikel zal ik ingaan op het ontstaan en de geschiedenis van dit paardenras.

Het allergrootst is de razernij van de merries.
(….) Ze overwinnen rivieren en bergen.
Want terstond als het vuur in hun gretige harten ontlaaid is
(vooral in de lente, want in de lente verhit zich hun lichaam,) staan ze op de hoge rotsen, hun hoofden gekeerd naar het westen, vangen de lichte bries en vaak – het klinkt als een wonder- worden zij dan bevrucht door de wind en vluchten uiteen over stenen en rotsen, door diepe verzonken dalen…

Dit is een vertaling van een stuk tekst uit de Georgica van Vergilius. Hierin in wordt het ontstaan van het Portugese paardenras, de lusitano, beschreven. Volgens de mythologie heeft de god Zephyr, in de personificatie van de westenwind de merries aan de oever van de Taag in Portugal, bevrucht. En daaruit zou de lusitano ontstaan zijn. Nog steeds worden de Lusitano’s ook wel filhos do vento, oftewel zonen van de wind genoemd.

De oudste getuigenissen van het bestaan van de Lusitano´s in Portugal zijn te vinden in de grotten van Escoural in de provincie de Alentejo. Ze dateren van 17.000 tot 13.000 voor Chr. Doordat de paarden zeer wendbaar en snel waren, werden ze in de Romeinse tijd gebruikt in de Hippodromen. Daarnaast blijkt uit de verhalen van verschillende klassieke schrijvers als Vergilius en Homerus dat ze ingezet werden in de oorlogen. Homerus stelde dat de beste paarden van Achilles afkomstig waren van de oevers van de rivier Oceanus. En Oceanus is een oude benaming voor de rivier de Taag. Hieronder nog een citaat uit de Georgica van Vergilius, waaruit blijkt dat de paarden geprezen werden om hun vechtkunst:

Als in de verte ergens geluiden van wapens weerklinken kan hij niet stilstaan, spitst zijn oren en trilt op zijn benen, briesend laat hij vurige damp uit zijn neusgaten rollen. Dichte manen vallen naar rechts wanneer ze geschud zijn, de ruggengraat loopt met dubbele rand langs de lendenen, hoeven deuken de grond die onder de stevige hoornschoen davert.

De paarden leerden indrukwekkende sprongen als courbette en levade om de vijand te imponeren en tegen de grond te werpen. Toen de paarden niet meer nodig waren in het leger is deze vorm van rijkunst wel blijven bestaan in de vorm van de klassieke dressuur aan de Europese hoven, waar in de zeventiende en achtiende eeuw de klassieke rijscholen ontstonden. De traditionele Portugese rijschool (Escola Portuguesa de Arte Equestre) is te vinden in Queluz, dicht in de buurt van Lissabon. In de tuinen van het Paleis van Queluz worden regelmatig shows gegeven. Het paleis van Queluz diende in de 18e eeuw als zomerverblijf van de koninklijke familie. Tegenwoordig wordt een gedeelte van het paleis gebruikt voor gasten die op staatsbezoek komen, een ander gedeelte wordt gebruikt als luxe hotel en de rest van het paleis is open voor publiek in de vorm van een museum.

De lusitano´s worden ook voor het stierenvechten gebruikt. Het stierenvechten is ook afgeleid van de oude vechtkunst te paard en wordt nog steeds beoefend in Portugal. Door de eeuwen heen hebben de mensen deze paarden gefokt met de kwaliteiten die hiervoor nodig zijn, wendbaarheid, snelheid, verheven bewegingen, charismatische uitstraling, werkwillig karakter en temperament.
Vandaag te dag dient de omgeving van de Taag, met zijn provincies de Ribatejo en de Alentejo, nog steeds als het belangrijkste gebied waar Lusitano’s gefokt worden. De Ribatejo betekent letterlijk: de oever van de Taag. Dit gebied wordt gekenmerkt door uitgestrekte platte en vruchtbare vlaktes langs de rivier. Het is dan ook een gebied waar veel landbouw te vinden is, met de nadruk op de druivelteelt. Ook is de provincie rijk aan festivals waarin de lusitano centraal staat. Twee bekende festivals zijn; de Feira do Cavalo in Golegã en de Feira Nacional da Agricultura in Santarém. De Alentejo, wat een samenvoeging is van Alem Tejo, betekent letterlijk ’het gebied dat zich uitstrekt rondom de Taag’. Dit gebied wordt gekenmerkt door uitgestrekte landschappen met kurk, - en olijfbomen. Het is het armste en minst bevolkte deel van het land dat onlosmakelijk verbonden is met de landelijke en boerentradities in Portugal. Waarbij ook het fokken van paarden en stieren hoort.

Hoewel de lusitano komt uit een traditie van de klassieke dressuur en het stierenvechten wordt de lusitano vandaag de dag in alle takken van de paardensport in gezet. En niet alleen in Portugal, want ook in andere landen heeft men de bijzondere kwaliteiten van dit ras ontdekt, zo ook in Nederland. © 2008 - 2010 Faffie, gepubliceerd in Dieren (Dier en Natuur) op 19-01-2008, laatst gewijzigd op 05-02-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Faffie is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De paardenmensport: Veel mensen hebben schrik van paarden in het begin ze erbij komen. Na enige tijd beginnen ze het toch wel leuke beestjes te vinden en terecht. Er zijn heel veel disiplines in de paarden…
• Golegã en het Nationale Festival van het Paard: Golegã, een klein plaatsje in de Portugese Ribatejo. Wie er nog nooit van gehoord heeft en er op een dag toevallig een keer doorheen rijdt, zal op het eerste g…
• Zweeds Warmbloed, rasbeschrijving: Het Zweeds Warmbloed is een schitterend paard om te zien. Ook zijn prestaties zien er veelbelovend uit: het ras loopt mee in internationale wedstrijden. In dit artikel lees…
• IJslandse paarden: stoere, eigenwijze viervoeters: Het IJslands paard is een echt raspaard. Het wordt vaak aangezien als een pony, maar dit is onjuist. Net zoals de Fjord en Haflinger, valt de IJslander onde…
• Paardensport: Carrouselrijden: Carrouselrijden vind ik persoonlijk het mooiste onderdeel van de paardensport, omdat je het paard volledig in zijn waarde laat. Een paard is van nature een kuddedier en bij car…