Over tulpen, tulpmania en de bollengekte

De nationale trots van Nederland naast kaas is ongetwijfeld de tulp. Het fleurige symbool dat standing en rijkdom vertegenwoordigd. Maar wist u ook dat deze nationale trots helemaal niet van eigen bodem is? We bekijken het even nader.

Familie

• Planten (Plantae),
• onderkoninkrijk vaatplanten (Tracheophyta).
• stam van de bedektzadigen (Magnoliophyta),
• superstam zaadplanten (spermatophyta),
• klasse van de eenzaadlobbigen (Liliopsida),
• order der Lelies (Liliaceae),
• geslacht Tulp (Tulipa).

Vanwaar de naam TULP?

Ottomaanse Sultans (Perzië) droegen op hun tulband een tulp als symbool. De naam tulp komt van het Perzische woord 'tulipan' wat tulband wil zeggen.

1. Tulpen uit Kazachstan

• De Greigs Tulp (een oertulp) komt uit Krasne Gorky wat in het Russisch Rode berg’ betekend, te Kazachstan. Zij groeien daar nog steeds in het wild. Elk jaar eind april tot half juni zijn de heuvels daar bloedrood gekleurd van de volop bloeiende prachtbloemen.
• Zullen we dat oerNederlandse liedje van de Havenzagers dan maar een ietsje veranderen in ‘Als de lente komt dan stur ik jou, tulpen uit Kazachstan(smile)?

2. Tulpen uit China

Een ander verhaal is dat de eerste tulp werd gevonden in het ‘tien Shan-gebergte’ aan de momenteel westelijke grens van China, door een bewoner van de Seldjoeken, een stam die leeft in dit gebergte. De eerste geviseerde tulp schijnt een bloedrood exemplaar geweest te zijn. Deze wordt nog aanzien als een oertulp.

3. Tulpen uit Turkije

• Een ander verhaal gaat dat de tulpen afkomstig zijn uit Turkije. Ze werden door een Oostenrijkse ambassadeur, O.G.de Busbecq (1522-1592), naar europa gebracht. Waar hij enkele tulpenbollen in 1592 aan zijn vriend en hoogstaande in de Keizerlijke plantentuin van Wenen, C.Clusius(1526-1609)gaf. Die ze later op zijn beurt meenam naar Nederlands Leiden.
• Het bleek dat de Nederlandse zandbodem een perfecte kweekbodem was voor de tulpenkweek, wat er voor zorgde dat de bloem uitgroeide tot een enorm succesproduct. Het escaleerde zelfs tot die mate dat er een Tulpengekte/mania toesloeg tussen de rijke burgerij.
• Soms werden er exorbitante bedragen uitgeteld om de bollen in het bezit te krijgen, gaande van een volledige wagen graan, inclusief paard en kar, tot zelfs huizen.
• De tulpengekte had haar hoogtepunt in 1636.

Weetjes

• In de 19de eeuw werden er ontdekkingsexcursies ingelegd om de oertulp te vinden.
• De eerste tulpen in Europa waren in Wenen in 1592.
• In Groot-Brittanië arriveert de tulp in 1578 maar men is zich daar niet meteen bewust van de waarde, Groot Brittanië is immers een rozenland.
• De eerste Belgische tulpen waren in Antwerpen te 1662
.

• De eerste Nederlandse exemplaren zijn geseind in 1593.
• Uit de oertulp zijn ontelbare varianten ontsproten.
• In Kazachstan zijn nog 34 verschillende soorten te vinden die ontsproten zijn uit de wilde oertulp.
• Nog dagelijks is men op zoek naar een nieuwe ideale tulpvarianten.
• De enige tulpensoort die in Nederland sinds de 19de eeuw nog in het wild voorkomt is de Tulipa sylvestris of de bostulp.
• Er groeien nog steeds wilde tulpen in een uitgestrekt gebied dat zich situeert van de kusten ronde de Middellandse zee tot over de Chinese grenzen.
• In Nederlands Alkmaar had de Tulpenmania of bollengekte haar hoogtepunt op een veiling die gehouden werd te behoeve van de Weeskindjes van Wouter Winkel.
• Om even de buitensporigheid van de prijzen te vergelijken hier een voorbeeld. Er werd een tulpenbol verkocht voor 45OO oude guldens en een wagen, en Rembrandt vroeg voor zijn Schilderij ‘de nachtwacht’ een gading van 16OO oude Nederlandse guldens. Om u maar een idee te geven.
• De 18de eeuw wordt ook wel eens ‘DE Tulpeneeuw’ genoemd.

Groeiwijze

Tulpen komen niet voor in tropische streken omdat zij een gematigd klimaat nodig hebben, waaronder een frisse nacht en een koude winter om tot volledige ontwikkeling te kunnen komen.

• Planttijd van oktober tot november
• Bloeiperiode van april tot juni

Andere tulpen:

Tulpen uit Amsterdam (Ralf Arnic) De Havenzangers. (liedje).

Boeken (een greep)

• De zwarte tulp (1850) van Alexander Dumas (1702-1870)
• Tulpen voor Wilhelmina door Agnes Dessing (2004)
• De tulpengekte door Mike Dash (1989).
• Rijstpap, Tulpen & Jihad door Lucas Catherine.
• Tulipa, a photographers botanical C.Baker (tekst W.Lemmers) (1999)
• The Botany of Desire door Michael Pollan, (2001).

Links

Keukenhof
Bibliografie tulp in Nederland
Tulpencollectie © 2006 - 2009 Salu, gepubliceerd in Bloemen en Planten (Dier en Natuur) op 02-11-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Salu is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Creatief met Tulpen en langer bewaren: We kennen ze allemaal. Die heerlijke tulpen die ons hart in vervoering brengen, die de zon in de tuin en in huis brengen. De elegante stengels die de mooie bloemen drag…
• Eigen decoratie maken: lente: De lente is in aantocht, en het zal niet lang duren voordat we weer volop in de crocussen, hyacinten en narcissen zitten. Ook al zijn er misschien nog winterse buien, het is gee…
• Kredietcrisis? Tulpengekte!: Een Duitse minister had het er onlangs ook al over: De huidige economische crisis heeft sterke verwantschap met de allereerste crash ter wereld: de Tulpenmanie had uiteindelijk d…
• Het is weer Lente in de Keukenhof!: De Keukenhof trekt jaarlijks honderdduizenden toeristen die komen kijken naar de kleurenpracht van bloemen en planten
• De tulpenvaas: van eenzame hoogte naar massaproduct: Anno 2009 is de tulpenvaas goedkoper dan ooit. Waar ooit een torenhoge som voor de torenhoge modellen werd neergeteld werd, zijn ze nu volop voor een paar…