InfoNu.nl > Dier en Natuur > Bloemen en planten > Lidcactus: kopen en verzorging

Lidcactus: kopen en verzorging

Lidcactus: kopen en verzorging De lidcactus (Schlumbergera truncatus) is ook wel bekend als kerstcactus. Deze cactus wordt in de kerstperiode namelijk vaak aangeboden als bloeiende plant. Met zijn grote, decoratieve bloemen is het dan een fraaie verschijning. De rest van het jaar is de lidcactus vooral een mooie hangplant, die opvalt door zijn typische groeiwijze. Hoe moet je een lidcactus verzorgen, waar kun je ze kopen en waar moet je dan op letten?

Wat is de lidcactus voor plant?

De lidcactus (Schlumbergera truncatus) is een echte cactus, maar dan wel een vrij ongebruikelijke soort. Ze komen namelijk van nature niet voor in een hete woestijn, maar in het Atlantisch bergregenwoud. Daar groeien ze in een relatief klein gebied in de bergachtige Braziliaanse kustregio rondom São Paulo en Rio de Janeiro, op hoogtes tussen de 100 en 1500 meter boven zeeniveau.

De lidcactus is daar een epifyt: een plant die op andere planten groeit. Ze komen vooral voor in bomen, waar ze op niet al te grote hoogte in het halfduister wortelen in mos en losse humus. Doordat het er zeer veel regent, kunnen ze ook zonder natte bosgrond als waterbuffer gemakkelijk aan hun waterbehoefte voldoen. Het is zelfs niet nodig om veel water in de plantdelen op te slaan: voor een cactus zijn lidcactussen eigenlijk amper verdikt.

Het scheelt daarbij wel dat de lidcactus in de halfschaduw leeft, want hij is bij lange na niet groot genoeg om boven het bladerdek uit te komen. De felle tropenzon blijft ‘m dus bespaard. Daarnaast is het in het Atlantisch bergregenwoud niet erg heet, omdat het op enige hoogte ligt en omdat het vlak aan de kust is. Bovendien is de luchtvochtigheid erg hoog in het regenwoud. De verdamping is dus veel kleiner dan bij een typische woestijncactus.

Groeiwijze
De naam van de lidcactus komt van zijn ongewone groeiwijze, waarbij de stengel als een soort van LEGO uit vrijwel identieke, afzonderlijke delen bestaat. Deze leden zijn rechthoekig van vorm, een centimeter of vijf bij twee, en misschien een halve centimeter dik. Ze vormen lange stengels, die eerst rechtop staan maar uiteindelijk gaan hangen. Lidcactussen worden daarom met regelmaat als hangplant aangeboden.

De wetenschappelijke benaming van de lidcactus, Schlumbergera truncatus, heeft eveneens betrekking op de groeiwijze van deze plant. Truncatus is namelijk Latijn voor afgeknot, naar de vorm van de stengeldelen.

Er is echter nog een ander aspect van de groeiwijze van deze cactus dat het vermelden waard is. Eigenlijk maakt die eigenschap hem nog uitzonderlijker (ten opzichte van andere voor huiskamercultuur geschikte cactussen) dan de hierboven beschreven habitat. Het is ook de reden voor de andere algemene Nederlandse benaming van de lidcactus: kerstcactus. Schlumbergera truncatus is namelijk een bloeiende cactus, en die bloeiwijze toont hij in Nederland niet in de zomer, maar: rond de kerst.

Het is overigens ook nog eens een heel fraaie bloeiwijze. De bloemen zijn heel wat langer en vooral breder dan de stengeldelen. Bij de soort zelf zijn ze hagelwit van binnen en roze tot roodachtig aan de buitenste randen. Uit de vrij diepe, buisachtige bloem steken de stamper en meeldraden prominent naar voren, zodat de kolibrie – de bestuiver van de lidcactus – deze goed kan bereiken.

De bloemen groeien direct uit het uiteinde van de stengels. Bij het bloeien komt er dan in plaats van een nieuw stengeldeel een bloem uit het buitenste stengeldeel. De bloemen blijven ongeveer een week aan de plant. Onder goede omstandigheden kunnen er dan nog meer bloemen volgen, zodat de plant in totaal vaak een paar weken lang in bloei staat.

In de natuur vormen zich na de bloei roze tot rode kleine besjes. In de huiskamer vindt er normaliter geen bestuiving plaats. Daardoor zullen er ook geen vruchten aan de lidcactus komen.

Soorten lidcactussen
In de natuur is heeft Schlumbergera trunctatus geen ondersoorten. Er zijn wel verscheidene cultivars en hybrides in de handel, maar die worden zelden onder een specifieke naam verkocht. De verschillen met de soort zijn vaak ook klein. De meeste hybrides bloeien wat langer en zijn gemakkelijker te verzorgen. Ook zijn er zijn varianten met een wat compactere groei, of met meerkleurige bloemen (bijvoorbeeld Schlumbergera “Tricolor”, met bloemen in verschillende roodtinten zoals paars en roze).

De lidcactus heeft ook nog een aantal andere namen, maar dat zijn geen andere soorten. Naast Schlumbergera trunctatus wordt deze plant ook wel Zygocactus truncatus genoemd. Ook kerstcactus is bij sommigen een gebruikelijkere naam dan lidcactus.

Verzorging lidcactus

Het is betrekkelijk gemakkelijk om lidcactussen goed te laten groeien in de huiskamer, en ronduit eenvoudig om ze simpelweg te doen overleven. Dat zijn echter te bescheiden ambities voor deze plant: het gaat erom dat je ze in bloei krijgt. We bespreken hieronder hoe je de plant het beste kunt verzorgen, en onder het kopje “Bloeiwijze” behandelen we het actieplan dat je moet volgen om de kerstcactus ook daadwerkelijk te laten bloeien met kerst.

Water geven
Voor een cactus mag Schlumbergera trunctatus behoorlijk veel water hebben: het beste matig veel, zodanig dat de grond altijd licht vochtig maar niet nat is.

Het liefste hebben deze planten onthard of gedemineraliseerd water; regenwater is ook goed.

Temperatuureisen
Voor het beste resultaat houd je de lidcactus tussen de 10 en 25 graden Celsius. Zowel meer koude als meer warmte kan de plant beschadigen.

Standplaats
Voorkom felle, directe zomerzon, maar zet de lidcactus verder zo licht mogelijk. Te veel direct zonlicht zal zorgen voor rood verkleurende bladeren.

Voeding
Geef in het groeiseizoen wekelijks vloeibare plantvoeding. De standaardvoeding voor kamerplanten is prima; als je het in huis hebt kan speciale cactusvoeding ook, maar het is niet nodig.

Verpotten
Verpotten is niet vaak noodzakelijk, maar voor een goede groei kun je lidcactussen het beste elke twee tot drie jaar verplanten, liefst in de lente. Een goed doorlatende potgrond, zoals cactusaarde met wat veenmos (sphagnum) erdoor is het beste. Kies de pot niet te groot, want deze kamerplant heeft het liefst een vrij kleine pot. Daar groeien ze, ietwat contra-intuïtief, zowel sneller als beter in.

Snoeien
Het is niet nodig om een lidcactus te snoeien, maar het kan wel een gemakkelijke manier zijn om hem mooier te maken. Snoei bijvoorbeeld elk jaar oude, lelijk uitgegroeide takken weg en breek her en der wat stengeldelen aan de uiteindes weg om de plant tot een wat bossigere groei te dwingen.

Verwijder altijd gehele stengeldelen, bijvoorbeeld door ze voorzichtig af te breken. Dat staat mooier en het helpt Schlumbergera trunctatus bovendien om sneller van het snoeien te herstellen.

Vermeerderen
Lidcactussen kunnen uit zaad opgekweekt worden. Dat is niet heel gemakkelijk, maar prima mogelijk.

Veel eenvoudiger en bovendien leuker is om de lidcactus te stekken. De stengeldelen lenen zich daar namelijk uitstekend voor. Stekken gaat in vier stappen:
  1. Breek voorzichtig een stukje van twee of drie stengeldelen af. Dat kan een uiteinde van de plant zijn, maar met middenstukken gaat het net zo goed. Laat deze binnen twee dagen liggen om te drogen, liefst op een droge plaats, op kamertemperatuur en buiten de zon.
  2. Steek de stekken in zaai- en stekgrond, net diep genoeg dat ze overeind blijven staan (1-2 centimeter). Als je ze dieper zet bestaat de kans dat de stekken gaan rotten.
  3. Zet de stekken op een lichte, warme plaats (18-25 graden), waar ze niet in de directe zon staan.
  4. Wacht drie weken tot drie maanden, terwijl je de grond licht vochtig houdt. Binnen deze periode zullen de stekken wortel schieten, waarna je ze in een serieuze pot kunt oppotten.

Bloeiwijze
Een lidcactus in bloei krijgen is niet bijzonder lastig, maar het gaat niet vanzelf. Bij een normale verzorging groeit deze kamerplant prima, maar hij bloeit niet. Er bestaat een stappenplan waarmee je Schlumbergera trunctatus op een betrouwbare manier telkens te laten bloeien. Het belangrijkste daarbij is om de lidcactus twee afzonderlijke rustperiodes te gunnen.

  • Dit stappenplan begint na de bloei. Na enkele weken, ruwweg eind januari, moet je de eerste rustperiode inbouwen, die twee maanden duurt. Verplaatst de plant naar een koele ruimte (10-15 graden) en zet de lidcactus in de halfschaduw. Geef weinig water: net genoeg om te voorkomen dat de grond geheel uitdroogt volstaat.
  • Hierna breekt de groeiperiode aan. De lidcactus mag naar een warme ruimte en verzorgd worden zoals hierboven aangegeven: vrij veel water met voeding en een vrij lichte standplaats. Het begin van de groeiperiode is ook het moment om te verpotten, te snoeien en te stekken.
  • Aan het begin van de astronomische herfst (half september) wordt het tijd voor de tweede rustperiode. In deze periode worden de bloemknoppen gevormd. Geef de plant ongeveer zes weken minder water en geen voeding; de temperatuur mag in deze tweede rustperiode iets hoger zijn, ongeveer 15-18 graden. Het is heel belangrijk om de plant weinig licht te geven, en vooral ook relatief korte periodes: liefst maximaal 10-12 uur per dag. Dat betekent dus dat je de plant ’s avonds en ’s ochtends niet in het kunstlicht moet zetten. De daglengte is bij het begin van de herfst immers 12 uur (even lang als het nacht is), dus dat moet liever niet kunstmatig verlengd worden.
  • Als de bloemknoppen zijn verschenen kan de lidcactus weer terug naar de warme huiskamer. Geef het liefste tijdens de bloei vrij weinig water en geen voeding. Zo krijgen de bloemen meer intense kleuren.

In de commerciële teelt wordt het moment van bloeien nauwgezet gecontroleerd door de daglengte kunstmatig aan te passen. Daar reageren de planten namelijk ook prima op. In Brazilië bloeien lidcactussen bijvoorbeeld meestal in maart. Door het aanbreken van de herfst in het bovenstaande stappenplan als vaste datum te nemen, kun je in Nederland zonder speciale maatregelen de bloei ongeveer rond de kerst laten uitkomen, maar desgewenst is dat dus ook te verschuiven.

Tip: het wordt regelmatig aangeraden om de planten niet meer te verplaatsen zodra er bloemknoppen zijn gevormd, omdat deze zich naar het licht draaien en daarbij vaak afvallen. Het zal meestal zo’n vaart niet lopen, maar het is wellicht beter om dit niet te riskeren.

Ziektes en plagen
Schlumbergera trunctatus heeft amper last van ziektes en plagen. Enkel wolluis komt nog wel eens voor, en dan gewoonlijk wortelwolluis. Het is aan te raden om niet af te wachten tot de plant hier op eigen kracht van herstelt, maar om de wortelwolluis aan te pakken met een biologisch bestrijdingsmiddel volgens de aanwijzingen op de verpakking.

Lidcactus kopen: waar moet je op letten en waar kan het?

Lidcactussen worden zeer vaak te koop aangeboden, vooral rond de Kerst. Er zijn geen speciale aandachtspunten, tenzij de plant niet in bloei staat maar de knoppen nog moeten uitlopen. Plotselinge temperatuursveranderingen kunnen er namelijk op het laatste moment nog voor zorgen dat de bloemknoppen afvallen. Kies in dat geval liever geen lidcactussen die in een tropische kas of in de koude buitenlucht staan opgesteld. (Verder is er trouwens geen bezwaar; de plant zal de bloei simpelweg overslaan, maar geen nevenschade oplopen door een dergelijke overstap.) Soms gebeurt het afvallen zelfs in de winkel al; als de bloemknoppen erg los zitten of als je er een paar op de grond ziet liggen is dat een duidelijk teken van slechte verzorging door de verkoper.

Tip: het is verstandig om planten die bij bloemisten, supermarkten en dergelijke worden aangeboden direct na aankoop even te verpotten. Meestal is de pot daar om esthetische redenen gekozen, niet om de lidcactus zo goed mogelijk te verzorgen.

Voor de meeste huisgenoten is de lidcactus overigens veilig. Vaak worden ze, als hangplant, veilig buiten bereik gehangen, maar anders is het risico ook zeer beperkt. In tegenstelling tot veel andere cactussen hebben lidcactussen geen scherpe stekels waar je je aan zou kunnen bezeren. Daarnaast is de lidcactus niet giftig voor mensen. Ook voor honden en katten is deze kamerplant niet giftig.
© 2015 - 2017 Henk-iks, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Vetplanten en cactussenWie weinig tijd heeft om planten verzorgen, maar toch graag planten in huis wil hebben, kan dan het beste cactussen of v…
Stekken van planten met of zonder stekpoederStekken van planten met of zonder stekpoederHet stekken van zomerplanten, zoals geraniums en fuchsia’s, lukt meestal goed als er maar zorgvuldig te werk gegaan word…
De meeste orchideeën zijn gemakkelijk in bloei te houdenDe meeste orchideeën zijn gemakkelijk in bloei te houdenOrchideeën zijn fantastische planten. Wie hun afkomst kent en de leefomstandigheden die daar heersen in het achterhoofd…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: PollyDot / Pixabay
  • https://www.aspca.org/pet-care/animal-poison-control/toxic-and-non-toxic-plants/christmas-cactus, laatst bezocht op 21-04-15
  • http://www.ladybug.uconn.edu/hotissues/safeandpoisonoushouseplants.html, laatst bezocht op 21-04-15
  • http://ucanr.edu/sites/poisonous_safe_plants/Safe_Plants_by_Common_Name/, laatst bezocht op 21-04-15
  • http://www.cactusexplorers.org.uk/Explorer13/Cactus%20Explorer13_complete.pdf, laatst bezocht op 21-04-15
  • http://www.ext.colostate.edu/ptlk/1353.html, laatst bezocht op 21-04-15

Reageer op het artikel "Lidcactus: kopen en verzorging"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

A. Langbroek, 03-01-2017 15:43 #8
één van mijn lidcactussen, die elk jaar prachtig in bloei heeft gestaan
ziet er slecht uit: het lijkt of de bladen uitdrogen, ze hangen lusteloos en slap.
wat kan hier de oorzaak van zijn?
deze zomer heb ik een behandeling tegen bladwolluis gegeven.
andere lidcactussen hebben zich hiervan prima hersteld.

graag verneem ik uw reactie
met vriendelijke groet
a.langbroek

J. V. D. Wijk, 03-01-2017 10:15 #7
Onze cactus is 45 jaar oud. Ongeveer een half jaar heeft het wolluis gedaan wat er beschreven staat, maar het blijft zo. Er komen ook kleine vliegen. Veel planten in huis krijgen ook deze schimmel. Wie kan mij raad geven? Het is een erfstuk en zou het jammer vinden als ik hem weg moet gooien.

Kees, 18-11-2016 14:37 #6
Ik heb een lidcactus waaraan een soort van vruchtje is ontstaan, waarschijnlijk zaadvorming aangezien het voor het grootste gedeelte van het jaar buiten vertoeft. Mijn vraag: Hoe moet ik verder handelen om van het evt. aanwezige zaad nieuwe plantjes te bekomen? Met stekken uit bladdelen heb ik al wel ruime ervaringen op gedaan aangezien er bij mij al exemplaren staan van bijna een meter in doorsnede, in mijn collectie heb ik rose, rood, wit en crème exemplaren. Ik hoor graag even van u.
Mvg,
Kees Reactie infoteur, 18-11-2016
Hoi Kees,

Leuk, en bijzonder! Vermeerdering uit zaad is veel lastiger dan via stekken, maar als je het toch vanuit hobbymatige interesse wilt proberen: laat de vrucht net zolang aan de plant zitten tot-ie indroogt of er zelfs vanaf valt. Knijp dan de cactusvijg uit op een blad papier en zoek er de kleine zwarte zaadjes uit. Plant die zoals iedere cactus uit, en wacht maximaal een paar maanden tot ze ontkiemen. Het kan twee tot vijf jaar duren voordat de cactusjes gaan bloeien.

Bij dat beknopte antwoord wil ik het voor hier houden. Een prima, en veel uitgebreider, Engelstalig antwoord vind je op http://www.rainyside.com/archives/BreedingXmasCactus.html.

Veel plezier!

Loes Wg, 23-10-2016 19:17 #5
Ik heb verschillende lidcactussen in potten die van 1 mei tot 1 oktober buiten staan en dan uitbundig bloeien! Een bezienswaardigheid! Gemiddeld 1200 bloemen per plant! (Ik heb de uitgebloeide bloemen geteld! Als u wilt stuur ik een foto op! Ze staan nu in de garage te overwinteren. Super planten!

Charlotte, 16-01-2016 13:33 #4
Beste,

Begin december heb ik een lidcactus gekregen. De plant had toen veel knoppen, waaruit later prachtige bloemen zijn ontstaan. Momenteel (half januari) ontwikkelt de plant nog steeds knoppen, maar deze drogen steeds uit en laten dan los. Er ontstaan maar enkele bloemen. Betekent dit dat de plant toe is aan een rustperiode? Of kan dit een andere oorzaak hebben?

Ik hoor het graag van u. Alvast bedankt.

Met vriendelijke groet,
Charlotte

Giel, 01-11-2015 11:13 #3
Heb al jaren een lidcactus die elk jaar uitbundig bloeit.
Staat de hele zomer buiten in de zon op het zuidwesten en
gaat zodra zich bloemknoppen vormen( meestal half oktober)
naar binnen in de huiskamer waar de bloemen zich in
drie tot vier weken volledig ontwikkelen.
Het stekken gebeurt door afgevallen delen in de aarde te zetten waar
ze makkelijk wortelen.
In huis water geven op de schotel waarin wat pokon is opgelost.

Henk Sebes, 03-09-2015 21:42 #2
Goeden avond
wij hebben een lid cactus van 50 jaar oud sinds een paar dagen verlies hij veel bladeren lidjes? is dit van ouderdom
of heeft hij een ziekte hoor het graag van u
groetjes henk sebes Reactie infoteur, 04-09-2015
Hoi Henk,

Jammer om te horen! Er kunnen allerlei oorzaken zijn voor bladverlies, maar de gemene deler is toch vooral een wijziging van omstandigheden. Bij zo'n oud exemplaar ligt dat echter niet erg voor de hand, tenzij de plant recentelijk is verplaatst.

Ouderdom komt ook bij planten voor. Sterker nog, een lidcactus van 50 jaar oud is echt een bijzonderheid! Mijn advies: neem geen drastische stappen, maar wacht het rustig even af. Nu opeens extra water gaan geven, of iets dergelijks, wordt de plant sowieso al snel fataal. En neem in de tussentijd alvast een paar stekjes. Mocht het dan helaas toch verkeerd aflopen, dan heb je een reserve-optie.

Ingrid Spaans, 27-08-2015 13:29 #1
Onze Senegal papegaai heeft van de lidcactus gesnoept. Is deze giftig voor vogels? Reactie infoteur, 27-08-2015
Beste Ingrid,

Ik heb geen betrouwbare bron kunnen vinden m.b.t. de giftigheid voor vogels, dus daar kan ik geen uitsluitsel over geven. Als je het niet vertrouwt, adviseer ik de dierenarts te contacteren. Beter iets te voorzichtig dan omgekeerd. Maar hopelijk is er niets aan de hand. Succes!

Infoteur: Henk-iks
Gepubliceerd: 22-04-2015
Rubriek: Dier en Natuur
Subrubriek: Bloemen en planten
Bronnen en referenties: 6
Reacties: 8
Schrijf mee!