Het zenuwstelsel bij onze huisdieren

Bij de gewervelde dieren is het zenuwstelsel vóór in het lichaam geconcentreerd, waar het de hersenen vormt. Het zenuwstelsel wordt gekenmerkt door een duidelijke centralisatie van een grote hoeveelheid zenuwweefsel dat zorgt voor het controleren van de gedragingen. Sommige delen van de hersenen dienen om signalen op te vangen van recepteororganen, zoals oren en ogen, en sturen signalen naar effectororganen, zoals spieren en klieren. Andere gedeelten van de hersenen zijn niet direct betrokken bij het ontvangen en het uitzenden van signalen en zijn ook niet met een bepaald deel van het lichaam verbonden. Deze gedeelten van de hersenen kunnen wel de andere delen besturden en daardoor de gedragingen regelen. Anders gezegd: deze delen van de hersenen vormen het 'vestand' van het dier. Ze zorgen ervoor dat het dier zich bewust is van zijn omgeving en ze stellen hem in staat te 'leren'. Deze zogeheten associatiecentra van de hersenen zijn bij zoogdieren meer ontwikkeld dan bij andere dieren en dan met name bij de mensapen en bij de mens.

Het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) is hol en bevindt zich aan de rugzijde (dorsaal), in tegenstelling tot de massieve zenuwstreng van onwervelde dieren, die zich meer aan de buikzijde bevindt (ventraal). In de hersenen en het ruggenmerg bevindt zich cerebrospinale vloeistof. die zouten en sporen eiwit en suiker bevat. Deze vloeistof dient onder andere als steun voor het zenuwweefsel. De hersenen van zoogdieren worden volledig beheerst door de grote hersenen. De buitenste laag hiervan, die sterk ontwikkeld is, vormt de hersenschors, die de rest van de hersenen bijna geheel bedekt. De hersenschors bevat miljoenen cellen en hierbij geldt, dat hoe sterker deze is geplooid, des te meer cellen hij kan bevatten. Al deze cellen vormen de 'grijze stof'. Hun axonen, waaruit de banen (tractus) van de hersenen bestaan, vormen de 'witte stof'onder de hersenschors. De 'witte stof' van het ruggenmerg, die ook uit axonen bestaat, omgeeft de in het ruggenmerg centraal gelegen 'grijze stof'.

De meeste zenuwinfecties worden uitgeoefend door de hersenschors. De kleine hersenen zijn bij de zoogdieren omvangrijk en vervullen tal van functies. Het voorste deel van de hersenstam, tussen ruggenmerg en hersenen (thalamus) is vergroot. Het is immers op deze plaats waar sensibele (naar de effectororganen komende) en motorische (naar de effectororganen gaande) Zenuwvezels elkaar ontwmoeten, op weg van en naar de hersenschors. In de hersenschors worden de signalen ontvangen, verwerkt en opgeslagen (in het geheugen) of er wordt van daaruit, indien nodig, gereageerd door signalen uit te zenden naar de effectororganen.

Zowel het aangeleerde als het instinctieve gedrag van zoogdieren wordt geleid door de hersenschors. Elk specifiek deel van de hersenschors regelt een deel van de gedragingen, zoals het zien en onthouden. Zouden we een gedeelte van de hersenschors verwijderen, dan zou dat blijvende veranderingen in karakter of gedrag veroorzaken,ongeacht welk gedeelte dit zou betreffen.

De reflexboog

Wanneer er een gevoelsorgaan (receptor) wordt geprikkeld, stuurt het via sensibele zenuwvezels een signaal naar het ruggenmerg. Dit signaal verlaat het ruggenmerg langs een motorische zenuwvezel naar een uitvoerend orgaan (effector, bijvooreeld spier of klier), dat daarop reageert door zich samen te trekken of een product af te scheiden. Deze weg wordt ook wel een reflexboog genoemd. De snsibele zenuwvezels komen binnen in het ruggenmerg aan de dorsale zijde (rugkant) en verlaten het ruggenmerg aan de ventrale zijde (buikkant). Sensibele zenuwvezels hebben dorsale wortels en motorische zenuwvezels hebben ventrale wortels. De cellichamen van de sensibele zenuwvezels liggen buiten het ruggenmerg waar zij de spinale zenuwvezels (zenuwknopen bij het ruggenmerg) vormen.

Het zenuwstelsel is grofweg in twee systemen te onderscheiden, namelijk:

Het willekeurig of animale zenuwstelsel, dat is verdeeld in:

• Het centrale zenuwstelsel (grote hersenen, kleine hersenen, hersenstam, verlengde merg en ruggenmerg)
• Het perifere zenuwstelsel (sensibele zenuwen, motorische zenuwen).

Het onwillekeurig of autonoom zenuwstelsel, dat is verdeeld in:

• Het sympathische stelsel.
• Het parasympathisch stelsel.