Madagaskar's biodiversiteit

Madagaskar is het vierde grootste eiland op onze aardbol en herbergt een unieke flora en fauna, waarvan vele dier- en plantensoorten nergens anders op de wereld te vinden zijn. Momenteel lopen op het eiland meer dan 300 soorten het risico om uit te sterven...

Hotspot

Het eiland Madagaskar ligt ongeveer 350 kilometer ten zuidoosten van het Afrikaanse vasteland en heeft een lengte van ongeveer 1500 kilometer en een breedte van 550 kilometer.
Madagaskar is een van de 34 ‘hotspots’ aan biodiversiteit in de wereld. Een ‘hotspot’ aan biodiversiteit is een regio waar tenminste 0.5% (of 1500) van de aanwezige plantensoorten endemisch (aan bepaalde streek gebonden) zijn voor die regio en waar minimaal 70% van de originele vegetatie verloren is gegaan. Helaas voldoet Madagaskar meer dan voldoende aan de genoemde norm percentages, want 3.2% van ‘s werelds plantensoorten treft men uitsluitend aan op Madagaskar en een schrikbarende 90% van de originele vegetatie is in de loop der jaren verloren gegaan.

Neem nu orchideeën. Van de bijna 1000 soorten orchideeën die voorkomen op het eiland zijn 85% endemisch. Een ander voorbeeld van een plantensoort vormt de familie Didiereaceae. De planten uit deze familie zijn doornige vetplanten en allemaal uniek voor Madagaskar. Didiereaceae planten groeien op het zuidwestelijke deel van het eiland en lijken sterk op enkele cactussoorten.

Vogels vertegenwoordigen ook een groot deel van Madagaskar’s diversiteit. Van de 258 vogelsoorten zijn er maar liefst 115 endemisch voor het eiland. Ooit leefde de olifantvogel (Aepyornis), een gigantische landvogel van 500 kilogram zwaar en drie meter hoog. Volgens de inschattingen van Brown (1978) produceerde het ei van Aepyornis maximus een omelet van negen kilogram waarvan wel 150 personen konden eten.

Het eiland Madagaskar is tevens rijk aan endemische diersoorten, zoals zoogdieren. Van de 117 soorten zoogdieren zijn er 105 endemisch voor het eiland. Een vertegenwoordiger van deze zoogdieren is de maki, de vlaggenschipsoort van Madagaskar. De maki is een charismatische primatensoort die vanwege zijn aaibaarheidsfactor ingezet wordt als symbool om aandacht te vragen voor het eiland.

Van de 332 diersoorten, beschreven op de Rode Lijst van The International Union for the Conservation of Nature (IUCN), heeft 46.4% de status ‘ernstig bedreigd’, ‘bedreigd’ of ‘kwetsbaar’.

In onderstaande tabel staan de aantal ‘bedreigde’ soorten per klasse aangegeven.

Bedreigde vogels	57
Bedreigde zoogdieren	51
Bedreigde amfibieën	61
Uitgestorven soorten	45

Bedreigingen

Wat is nu de oorzaak van de benarde situatie waarin Madagaskar zich bevindt en wat voor gevolgen heeft dit voor het eiland?
Omdat Madagaskar tot een van de armste landen in de wereld behoort, vecht de inheemse bevolking een dagelijkse strijd om te overleven en zijn ze afhankelijk van natuurlijke bronnen.
Een groot probleem vormt de ontbossing wat in de eerste plaats wordt veroorzaakt door de kap-en-brand landbouw. Kap-en-brand landbouw wordt in de meeste gevallen gebruikt voor het veranderen van tropisch regenwoud in rijstvelden en zorgt voor inkomen voor de inheemse bevolking. Voor het onderhoud van één gezin voor twee jaar wordt bijna één hectare tropisch regenwoud gekapt, verbrand en dan gezaaid met rijst. Na ongeveer twee jaar gebruik, wordt de grond vier tot zes jaar braak gelegd, waarna opnieuw rijst wordt verbouwd. Uiteindelijk raakt de grond uitgeput van zijn nutriënten en nemen schadelijke onkruiden en andere vegetatie de overhand.
Een tweede probleem wat ontbossing veroorzaakt is de kap van tropisch hardhout. Dit is vooral een probleem in regenwouden in het oosten van het eiland. De hoge waarde, 2000 dollar per ton, van hardhoutsoorten als ebbenhout en palissanderhout bevorderen de illegale houtkap in beschermde gebieden.
Volgens astronauten lijkt het alsof Madagaskar doodbloedt. Deze observatie benadrukt een ander groot probleem van het eiland, namelijk gronderosie. Gronderosie is een gevolg van de ontbossing van de hooglanden in combinatie met het klimaat en de conditie van de grond. Voor een eiland dat afhankelijk is van landbouw als grootste inkomstenbron is het verlies van grond door erosie extra nadelig.
De inheemse diersoorten eindigen in grote aantallen in het circuit van de internationale huisdierhandel of op het bord van de inheemse bevolking om in hun eiwitbehoefte te voorzien.

Conclusie

De bedreigingen voor het eiland hebben al een onomkeerbare impact gehad op Madagaskar en het heeft geen zin om hier lang bij stil te staan. De zorg is nu om het niveau van achteruitgang van de biodiversiteit te vertragen en maatregelen te nemen om de welvaart van de inheemse bevolking te verbeteren. De gedegradeerde grond dient bruikbaar te worden gemaakt voor de inheemse bevolking.

In 2006/2007 is de European Association of Zoos and Aquaria (EAZA) de Madagaskar campagne gestart. Voor deze eenjarige campagne zijn concrete doelen gesteld om het behoud van de flora en fauna van Madagaskar te waarborgen, ook op lange termijn. Het is belangrijk om het publiek bewust te maken van het hoge niveau aan biodiversiteit door te wijzen op de unieke flora en fauna van het eiland. Ecotoerisme wordt gepromoot met als doel een economische impuls voor het eiland en haar inheemse bevolking. De campagne streeft ernaar om een bedrag van 500.000 euro aan fondsen te werven voor specifieke conservatieprojecten voor Madagaskar. Eind 2007 zal EAZA de resultaten van de Madagaskar campagne bekend maken.