Wat maakt insecten zo succesvol?

Waar we ook zijn en wat we ook doen, er zijn insecten om ons heen. Zeker driekwart van alle bekende diersoorten op Aarde zijn insecten. Het succes van deze dieren is te danken aan ten minste vijf belangrijke punten: aanpassingsvermogen, uitwendig skelet, kleine afmeting, vliegvermogen en metamorfose.

Aanpassingsvermogen

Geen enkele levensvorm is in staat zich aan zulke extreme levensomstandigheden aan te passen, als insecten. Ze kunnen in de meest variabele en extreme omstandigheden leven, van de tropen tot de poolgebieden, in de lucht, in het water en in de grond. Ook voeden zij zich met de meest verschillende substanties, zoals kurk, behang, penselen, tabak, mummies, hout, vloerkleden, en de – voor ons – smakelijker, of in ieder geval meer voedzame, plantendelen, andere insecten en vlees. Het zal u niet verbazen dat hun monddelen net zo gevarieerd zijn als hun eetlust. Sommige insecten hebben monddelen die eruit zien als limonaderietjes (vlinders), andere als bankschroeven (kevers), injectiespuiten (bladluizen), uitschuifbare haken (libellenlarven), dolken (dazen), en andere.

Uitwendig skelet

Insecten dragen hun skelet aan de buitenkant van hun lichaam als een soort harnas. Dit skelet is gevormd door het verharden van de buitenste huid, en is flexibel, licht van gewicht, taai en zeer resistent tegen de meeste chemicaliën. Delen die geen flexibiliteit nodig hebben worden nog verder versterkt, en het hele skelet wordt bedekt met een waterdicht was. Op die manier blijft regen buiten en is het insect gewaarborgd tegen uitdrogen.

Kleine afmeting

Hoewel de meeste insecten klein zijn, kunnen ze enorm in grootte verschillen. De kleinste zijn minder dan 0,25 mm lang, terwijl een van de grootste, de Atlasvlinder in India, een vleugelwijdte heeft van 30 cm, bijna zo groot als dat van een merel. In het verleden kwamen er nog grotere insecten voor. Het grootste bekende fossiele insect, a libellenachtige soort die 200 miljoen jaar geleden leefde, had een vleugelwijdte van 75 cm. Zulke grote insecten waren en zijn echter uitzonderingen. De meerderheid was en is rond de 5 mm lang of kleiner. Een kleine afmeting heeft veel voordelen. Een scheurtje in een tak, of een steentje op de grond verschaffen een schuilplaats of schaduw; een dauwdruppel lest de dorst. Bovendien kunnen kleine ruimtes tegelijkertijd zowel voedsel als bescherming tegen vijanden verschaffen: larven van bepaalde snuitkevers brengen hun hele ontwikkeling in peulen door waar ze van de bonen of erwten vreten; bladmineerders leven tussen de bovenste en onderste lagen van een blad; al gravend, vreten ze van het plantenweefsel. Aan de andere kant limiteert het uitwendige skelet van het insect ook zijn grootte. Als een insect bijvoorbeeld net zo groot zou worden als een mens, zou zijn skelet onder het enorm toegenomen gewicht in elkaar zakken: inhoud (gewicht) neemt toe tot de derde macht, maar oppervlakte (uitwendig skelet) slechts tot de tweede macht. Een andere en misschien zelfs belangrijker reden waarom insecten niet groot kunnen zijn is omdat ze ademhalen door kleine buisjes die de zuurstof naar alle delen van het lichaam brengen door midden van diffusie. Omdat diffusie van zuurstof een langzaam proces is, werkt het alleen over korte afstanden. Daarom hebben insecten lichamen die zelden breder zijn dan 2 cm. Breder dan dat en ze zouden stikken.

Vliegvermogen

Hoewel klein zijn zijn voordelen heeft, heeft het ook zijn nadelen: het is moeilijk om een partner of een voedselbron te vinden. Met het vermogen tot vliegen, worden deze moeilijkheden overwonnen. Als er geen voedsel meer te vinden is, gaan insecten het luchtruim in om naar een betere plek te zoeken. Ook om een partner te vinden, vliegen ze (meestal mannetjes) weg om er een te zoeken. En als je vleugels hebt, ben je beter in staat om je vijanden te ontkomen.

Metamorfose

Insecten die een ‘complete’ metamorfose hebben, d.w.z. een ontwikkeling van larve via pop tot volwassen dier, hebben het voordeel dat onvolwassen en volwassen stadia twee volledig verschillende ‘niches’ kunnen bewonen, waardoor zij geen voedselconcurrenten zijn. Bijvoorbeeld, rupsen eten bladeren of wortels, terwijl motten en vlinders van nectar leven.